Fallen Astronaut: Ayda Gizli Bırakılan Anıt
Hadley Rille'nin tozlu yüzeyinde, sadece 8,9 santimetrelik alüminyum bir heykel yatıyor — başka bir gök cismine bırakılmış tek sanat eseri. Aylarca kimse onun orada olduğunu bilmiyordu.
David Scott, roketine binmeden önce Belçikalı sanatçı Paul Van Hoeydonck ile bir akşam yemeğinde tanıştı. O gece bir anlaşmaya vardılar; ancak bu anlaşmanın tam içeriği sonradan tartışma konusu oldu. Scott, Ay'a taşıyacağı küçük bir şey istiyordu: uzay yolunda ölen astronot ve kozmonotlar için gizli bir anıt. Van Hoeydonck bu küçük eseri yapacaktı.
Scott'un istekleri belirgindi: heykel hafif ama Ay'ın sert sıcaklık farklarına dayanabilecek kadar sağlam olmalıydı. Belirli bir cinsiyete ya da etnik kökene ait görünmemeliydi — herkesi temsil eden bir figür olmalıydı. Scott ayrıca, heykelden bağımsız olarak, ölen sekiz Amerikalı astronot ve altı Sovyet kozmonotunun adını taşıyan bir plaket hazırladı. Scott'a göre, Van Hoeydonck'ın adının kamuoyuna açıklanmaması konusunda anlaşmışlardı; bu, NASA programının ticari sömürüsüne karşı bir güvenceydi. Görevden önce NASA yönetiminden izin aldı ve küçük alüminyum figürü uzay aracına yerleştirdi.
Van Hoeydonck olayı farklı hatırlıyor. Belçika gazetesi Le Soir'a verdiği röportajda, heykelin sadece ölen astronotları değil, tüm insanlığı temsil etmesi gerektiğini söyledi. Eserin bir anıt olarak kullanılacağını bilmediğini, 'Fallen Astronaut' adını ne seçtiğini ne de onayladığını, figürün Ay yüzeyinde yatık değil dik durması gerektiğini düşündüğünü belirtti. Anonim kalma konusunda da bir anlaşma olduğunu kabul etmedi. Yıllar sonra, 2021'de Scott, 'Memorandum for the Record' başlıklı bir belgede farklı bir anlatı sundu: heykelciğin gerçekte NASA personeli tarafından tasarlandığını ve tuvalet işaretlerinde kullanılan basit çizgi figürlerden esinlenildiğini yazdı.
Kökeni ne olursa olsun, heykel yolculuğunu tamamladı. 2 Ağustos 1971'de, Apollo 15 görevinin sonlarına doğru David Scott, Fallen Astronaut'u Hadley Rille'de yere yerleştirdi, on dört ismi taşıyan plaketin yanına. Ayak izlerinin arasında duran küçük anıtın fotoğrafını çekti ve sessiz kaldı. Mürettebat, Dünya'ya döndükten sonraki basın toplantısına kadar bu sırrı kimseye açmadı.
Scott sonradan plaketin eksik olduğunu belirtti. Sovyet gizliliği nedeniyle Batı'nın haberdar olmadığı Valentin Bondarenko ve Grigori Nelyubov'un adları listede yoktu. Ayrıca, 1967'de bir eğitim kazasında ölen, bir ABD askeri uzay programına seçilen ilk siyahi astronot Robert Henry Lawrence Jr. ile aynı yıl X-15 uçağıyla elli milin üzerinde uçarken ölen test pilotu Michael J. Adams da listeye alınmamıştı.
Arkeoloji kategorisinden
Nebra gök tekeri
Ruhsatsız bir metal dedektörüyle define arayan iki adamın toprağın altından çıkardığı şey, yasa dışıydı, değeri paha biçilmezdi ve Stonehenge'in son taşlarından bile eskiydi: üç bin yılı aşkın süredir gömülü bir gökyüzü haritası.
Venüs heykelcikleri
Yazı icat edilmeden, şehirler kurulmadan, tekerlek bile bulunmadan çok önce, biri taşa ve fildişine bir kadın bedeni kazımış — ne adını ne yüzünü bırakmadan.
Tan-Tan Venüsü: 500.000 Yıllık Gizemli Taş Eser
Fas'ta bir nehir kıyısında bulunan avuç içi büyüklüğünde bir taş, insanlığın kendini görme çabasının en eski izi olabilir — ya da sadece doğanın bir cilvesi.
Deshret: Antik Mısır'ın Kayıp Kırmızı Tacı
Üç bin yıl boyunca krallar tarafından giyilen bir taç, hiçbir mezarda hiç bulunamadı. Peki nereye gitti?
Lady of Elche: Kaybolan İber Kraliçesi
1897'de bir tarım işçisinin küreği taşa çarptığında, önce Fransa'ya satılacak, savaşta bir kaleye saklanacak ve nihayet bir Velázquez tablosuyla takas edilecek bir yüz gün ışığına çıktı.
Siloam Yazıtı: Eski Kudüs'ün Su Tünelinin İzleri
Bir çocuk karanlık bir tünelde suya düştü ve yüzeye çıktığında parmaklarının ucunda 2.600 yıllık harfler buldu.