Şahmeran: Yılanların Kraliçesi
Tarsus'un yedi kat altında, insan gözünün göremeyeceği bir bahçede yaşayan bir yılan kraliçesi vardı; bal aramaya inen yoksul bir çocuk o bahçeyi bulduğunda, hem kendi kaderini hem de kraliçenin sonunu değiştirecekti.
Şahmeran adı bile bir sırrı taşır: Farsça şah ve mârân kelimelerinden gelir, düzyazıyla 'yılanların şahı' demektir; ama bütün rivayetler onun aslında bir kadın olduğunda birleşir. Belden aşağısı yılan, üstü insan biçiminde, iki başlı — biri insan başı, gerdanlıklı ve taçlı, öbürü yılan başı, o da taçlı — tasvir edilen bu varlık, Türk-İran-Irak ve Anadolu mitolojilerinin ortak mirasıdır.
Efsanenin kökleri çok eskiye uzanır; Hititlerin İlluyanka efsanesi ve Yunan mitolojisindeki Medusa, Şahmeran anlatısının olası kaynakları arasında sayılır. Anadolu'da onun yaşadığına inanılan pek çok yer vardır: Mersin'in Tarsus ilçesi, Adana'daki Yılankale, Gaziantep'in Islahiye ilçesindeki Şahmeran köyü ve Mardin yöresi.
Hikâye Orta Doğu'da birden fazla biçimde yaşar. Kimi kaynaklarda Camasb-name (Cemşab-name) adıyla anılırken, kimi kaynaklarda Şahmeran'la ilk buluşan kişinin adı Belkıya, kimilerinde de Lokman olarak geçer — bunlar aynı hikâyenin tek bir kolu değil, yüzyıllar içinde birbirine karışmış, ayrı ayrı anlatılardır.
Binlerce yıl önce, Tarsus'un yedi kat yeraltında, Meran denen akıllı ve şefkatli yılanlar barış içinde yaşarmış. Onların kraliçesine Şahmeran denirmiş — genç ve güzel bir kadın. Odun satan yoksul bir ailenin oğlu Cemşab (bazı kaynaklarda Camşab ya da Cemşab olarak da geçer), arkadaşlarıyla bal dolu bir mağara bulur; arkadaşları payları büyüsün diye onu aşağıda bırakıp kaçarlar. Cemşab bir ışık sızıntısı fark eder, bıçağıyla deliği büyütür ve eşi benzeri görülmemiş bir bahçeye girer: çiçekler, bir havuz ve havuzun başındaki tahtta süt beyazı bir yılan — Şahmeran.
Cemşab onun güvenini kazanır ve yıllarca bu bahçede yaşar; Şahmeran ona tıp biliminin bilinmeyen sırlarını öğretir. Zamanla ailesini özleyen Cemşab gitmek için yalvarır. Şahmeran onu salar, ama tek şart vardır: yerini kimseye söylemeyecektir. Cemşab söz verir ve yıllarca bu sözde durur.
Mitoloji kategorisinden
Kalevala: Finlandiya'nın Büyülü Şarkıları
Bir taşra hekimi, elinde sadece bir defterle Karelya ormanlarına daldı ve geri döndüğünde bir ulusun ruhunu taşıyordu.
Ra'nın Güneş Kayığı: Mısır Mitlerinde Bir Gün
Eski Mısırlılara göre güneş her akşam bir kayığa biner ve doğruca ölüler diyarına yelken açardı — ve şafak yeniden doğmadan önce devasa bir yılanla savaşması gerekirdi.
Yeti: Himalayaların Karlar Adamı
21.000 fitte bulunan tuhaf izler, bir albayı kurt sanmaya itti — ama Şerpa rehberleri, dünyaya bir yüzyıl boyunca yaşayacak bir isim armağan etti.
Orlando Furioso: Çılgına Dönen Şövalye
Şarlman'ın en sadık şövalyesi, bir kılıç darbesiyle değil, aşk yüzünden aklını kaybeder. Onu iyileştirmek için bir dostu uçan bir atla Ay'a gitmek zorunda kalır.
Dönüşümler: Ovidius'un Mitoloji Hazinesi
Augustus tarafından sürgüne gönderilmeden önceki son yıllarında bir şair, tanrıların da insanların da hiçbir biçimde sabit kalamadığı bir dünyayı anlatan bir şiir tamamladı — ve bu şiir imparatorluklardan daha uzun yaşadı.
Kayıp Cennet: Milton'ın İsyankâr Meleği
Kör bir şair, karanlıkta dize dize dikte ettirdiği bir destanla Tanrı'nın yollarını insanlara açıklamaya cüret etti — ve bu yolda Cehennem'in hükümdarını unutulmaz kıldı.