Stonehenge: Taşların Sırrı

Amesbury'nin 3 km batısında, Salisbury Düzlüğü'nde yükselen taş çember, bir zamanlar ormanlık olan bu topraklarda MÖ 8000 gibi erken bir tarihte Mezolitik avcıların çam direkler diktiği bir yerde duruyor. Ünlü sarsen taşları buraya sürüklenmeden çok önce, bu açık kireç yaylası insanları kendine çekmişti; yakınındaki Blick Mead'deki güvenilir bir kaynak ve MÖ 3500 civarında inşa edilen Stonehenge Cursus gibi törensel yapılar bunun izlerini taşır.

Stonehenge'in gerçek ilk evresi MÖ 3100 civarında başladı: yaklaşık 100 metre çapında bir alanı çevreleyen, iki girişi olan dairesel bir set ve hendek inşa edildi. İçeride muhtemelen ahşap direkler bir halka oluşturuyordu; Aubrey Delikleri denen 56 çukura ise ahşap direkler ya da bazı görüşlere göre taşlar yerleştirilmişti. Alan, en başından beri bir ölüler diyarıydı: MÖ 3000 gibi erken bir tarihten itibaren insan kemiği içeren gömüler bulunuyor ve bu en az 500 yıl daha sürdü; burada yaklaşık 150 kişinin gömülü olduğu tahmin ediliyor — bu da Stonehenge'i Britanya Adaları'ndaki en büyük Geç Neolitik mezarlık yapıyor.

Simgeleşen taş mimarisi daha sonra geldi. Her biri yaklaşık 4 metre (13 fit) yüksekliğinde, 2,1 metre genişliğinde ve 25 ton ağırlığındaki büyük sarsen taşları, MÖ 2600-2400 arasında dikildi ve dönemine özgü, geçme (mortise-tenon) bağlantılarla lentolarla birleştirildi. Radyokarbon tarihlemeyle MÖ 2400-2200 arasına tarihlenen, belki MÖ 3000'den beri orada bulunan daha küçük bluestone'lar sarsen halkasının içine yerleştirildi; önce bir daire ve iç oval, sonra bir at nalı biçimi aldılar.

Bu dönemde Stonehenge'i Avon Nehri'ne bağlayan bir toprak yol inşa edildi. Yüzyıllar sonra, MÖ 1800-1500 arasında, taşların çevresine Y ve Z delikleri denen iki eş merkezli çukur halkası kazıldı — belki de hiç tamamlanmayan yeni bir düzenleme planının izleriydi bu.

Stonehenge, büyük bir kültürel dönüşüm çağında yükseldi. Kıtadan yeni Beaker tarzı çömlekler ve metal işleme bilgisi geliyordu; Amesbury Okçusu gibi zengin döşenmiş Beaker mezarları MÖ 2400'den itibaren anıtın yakınında ortaya çıktı. Erken Tunç Çağı'nda, İngiltere'nin en büyük yuvarlak höyük topluluklarından biri çevrede inşa edildi; King Barrow Ridge ve Normanton Down'daki zengin gömüler, sanki Stonehenge'den görülebilsin diye özenle konumlandırılmıştı.