Eyfel Kulesi: Nefret Edilen "Demir Kadın"
Bugün Paris'in simgesi olan bu demir kule, bir zamanlar sanatçılar tarafından devasa bir sokak lambasına benzetilip yıkılması istenmişti. Yirmi yıllığına inşa edilen kule, nasıl kalıcı hale geldi?
1884 yılında İsviçreli mühendis Maurice Koechlin, dört ayağı tabanda ayrı, tepede birleşen büyük bir kafes yapı çizdi. Bu fikir, meslektaşı Émile Nouguier ile geliştirildi, ardından mimarlık bölümü başkanı Stephen Sauvestre dekoratif kemerler ve cam bir pavyon ekleyerek tasarımı yumuşattı. Gustave Eiffel önce pek ilgilenmedi, ama üçünün aldığı patent haklarını satın alıp projeyi sahiplendi.
Proje, 1889'da Fransız Devrimi'nin 100. yılını kutlayacak Expo 1889 Paris fuarının giriş kapısı olarak tasarlandı. İnşaat 1887-1889 arasında sürdü: 3.000 işçi, 26 ay boyunca 18.038 demir parçayı 2,5 milyon perçinle birleştirdi ve şaşırtıcı biçimde hiçbir ölüm yaşanmadı. Toplam masraf 7.739.401 Frank 31 Sent'e ulaştı — Eiffel'in tahmininden 1 milyon frank fazla. Ama açılıştan önceki beş ayda 1,9 milyon ziyaretçi gelince, yıl sonuna kadar masrafın dörtte üçü çıkarıldı.
Herkes kuleyi sevmedi. Dönemin pek çok sanatçı ve yazarı, kuleyi bir fabrika bacasına, devasa bir sokak lambasına benzeterek Paris'in görsel itibarını zedeleyeceğini iddia etti; ünlü isimlerin imzaladığı bildirilerle bir karşı kampanya başlatıldı. Buna rağmen kule tamamlandı ve bugün dünyanın en güzel mimari yapılarından biri sayılıyor. Yerel adıyla 'la dame de fer' — Demir Leydi — olarak biliniyor.
Kule, 1957'de eklenen yayın vericisiyle birlikte toplam 330 metre yüksekliğe ulaşır. İnşa edildiği dönemde dünyanın en yüksek insan yapımı yapısı unvanını Washington Anıtı'ndan aldı ve bu unvanı 1930'da Chrysler Binası tamamlanana dek 41 yıl elinde tuttu. Ziyaretçilere açık üç platform bulunuyor; en üstteki 276 metrede, Avrupa Birliği'ndeki en yüksek kamuya açık gözlem noktası. Merdivenle çıkmak isteyenler iki merdivenle toplam 600 basamak tırmanıyor, ama genellikle asansör kullanılıyor. Zirvedeki özel dairede Eiffel, Jean Lachaise imzalı mobilyalarla dostlarını ağırlar, Thomas Edison gibi isimleri davet ederdi.
Mimari kategorisinden
Stonehenge: Taşların Sırrı
4.500 yıldan uzun süredir bir taş halkası, yılda yalnızca iki gün doğan ve batan güneşi izliyor — ve bunun neden yapıldığını bugün kesin olarak bilen yok.
Pantheon: 2000 Yıldır Ayakta Duran Kubbe
İki bin yıl önce dökülen bir beton kubbe, hâlâ dünyanın en büyük donatısız beton kubbesi unvanını taşıyor — ve gökyüzüne açılan deliğinden hâlâ yağmur süzülüyor.
Süleymaniye: Sinan'ın "Kalfalık" Eseri
Londra'nın gürültülü Kingsland Yolu'nda, Britanya'nın en yüksek minaresi sessizce göğe uzanır. Ama bu hikâye, Mimar Sinan'ın on altıncı yüzyıl İstanbul'unda değil, 1990'ların Hackney semtinde başlar.
Mostar Köprüsü: Yıkılan ve Yeniden Doğan
427 yıl boyunca Neretva'nın üzerinde taştan bir gökkuşağı gibi durdu. 1993'te birkaç gün içinde yok oldu.
Hoover Barajı: Çölü Yenen Beton
Black Kanyon'un kavurucu sıcağında binlerce işçi, dünyanın o zamana kadar gördüğü en büyük beton yapıyı inşa etti — ve bunu planlanandan iki yıl önce, yüzden fazla insanın hayatı pahasına tamamladı.
Neuschwanstein: Masal Şatosu ve "Deli Kral"
Kendi sarayından kaçmak isteyen bir kral, dünyanın en ünlü masal şatosunu inşa ettirdi — ama içinde yaşamaya ömrü yetmedi.