Lidya: Parayı İcat Eden Krallık
Bankalar ya da kağıt paralar var olmadan çok önce, Anadolu'nun küçük bir krallığı altın-gümüş alaşımından bilinen en eski sikkelerden bazılarını bastı — ve üzerine bir imparatorluk kurdu.
Batı Anadolu'da Gediz Nehri kıyısında yükselen Sardes, adını tarihe bir icatla yazdıracak bir krallığın başkentiydi: para. Lidya, Tunç Çağı'nın Arzava topraklarının gizemli mirasından doğdu; Mira ve Seha gibi eski alt krallıkları ve sonradan Efes olacak şehri içine kattı. MÖ 800 civarında Lidya halkı bir ölçüde siyasi birlik sağlamıştı, ancak öykünün en eski bölümleri büyük ölçüde mit olarak kalır.
Herodot, yirmi iki nesil sürdüğü söylenen efsanevi Heraklid hanedanını ve MÖ 687'de ölen son kral Kandaules'i anlatır. Gerçek tarih, varlığı çağdaş kanıtlarla doğrulanan ilk Lidya kralı Giges ile başlar. Giges, Frigya'yı yerle bir eden Kimmer istilalarının ardından çıkan kargaşa ortamında, Milasalı Karya prensi Arselis'in yardımıyla Kandaules'i devirip tahta çıktı.
Giges, krizi fırsata çevirdi. Lidya'yı askeri bir güç haline getirdi, Kimmerlere karşı yardım için Ninova'ya elçiler gönderdi, Milet, Smirni ve Kolofon'a saldırdı. Karya hanedanlarıyla kurduğu ittifaklar sayesinde, MÖ 662 civarında Mısır kralı I. Psamtik'e Karya ve İyon askerleri gönderdi; bu yardımla Psamtik, Mısır'ı kendi yönetimi altında birleştirdi.
Ama Kimmerler bitmemişti. MÖ 644'te kral Lygdamis önderliğinde üçüncü kez saldırdılar; Sardes yağmalandı, Giges öldürüldü. Oğlu Ardis tahta geçti, Asur'la diplomasiyi sürdürdü ve Priene şehrini ele geçirdi — bu şehir krallığın sonuna dek Lidya'da kalacaktı. Ama MÖ 637'de Trak Trerleri, Kimmerler ve Likyalılarla ittifak kurarak saldırdı; Ardis muhtemelen bu çatışmada öldü.
Oğlu Sadyattes kısa bir süre hüküm sürdü ve MÖ 635'te öldü, o da muhtemelen üç kral kuşağını kanatan Kimmer tehdidiyle savaşırken can verdi. Bu döngüyü nihayet kıran, Sadyattes'in oğlu Alyattis oldu; Lidya'yı gerçek bir imparatorluğa dönüştürdü. Asur ile ittifak kuran Alyattis, kral Madyes önderliğindeki İskitlerin Trerleri Küçük Asya'dan sürmesine ve Kimmerleri kesin olarak yenmesine zemin hazırladı.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.