Zapotekler: Monte Albán'ın Bulut Halkı
Aztekler yükselmeden çok önce, kendilerine 'bulutlardan olanlar' diyen bir halk, Oaxaca'daki bir dağın tepesinde Orta Amerika'nın ilk gerçek şehrini inşa ediyordu.
Oaxaca vadisinin üzerinde, havanın seyrekleştiği ve bulutların geçmek yerine oturduğu bir yükseklikte, bir halk Orta Amerika'nın en eski şehirlerinden birini kurdu. Kendilerine Bën Za, 'Bulut Halkı' diyorlardı. Dünyanın onları tanıdığı ad olan Zapotek'in kökeni tartışmalıdır; kimi araştırmacılara göre bu ad, Nahuatl dilindeki sapote meyvesi sözcüğünden değil, 'za' (bulut) ile 'pochteca' (tüccar) sözcüklerinin birleşiminden gelir.
Arkeolojik bulgular, Monte Albán'daki yerleşimin MÖ 1150'ye kadar uzandığını gösterir; ancak asıl Zapotek uygarlığı, araştırmacıların Monte Alban I dönemi dediği MÖ 500-300 civarından başlatılır. Buradan konquistaya, MS 1521'e kadar uzanan beş ayrı Monte Alban dönemi izlenebilir — iki bin yılı aşan bir medeniyet çizgisi.
MÖ 500-MS 200 arasındaki ilk dönemde Monte Alban'ın nüfusu yaklaşık 10.000 kişiye ulaşmıştı. MS 200-250 arasında Maya etkisi taşıyan karakteristik seramikler ortaya çıktı. Ardından MS 250-700 arası, Zapotek uygarlığının altın çağı oldu: bugün hâlâ görülebilen anıtlar bu dönemde inşa edildi, Mitla kenti kuruldu ve teokratik düzen içinde Zaachila sülalesi başkenti Téozpotlan'a taşıdı.
MS 700-1000 arasında, bir varsayıma göre Monte Alban kenti terk edildi. MS 1000-1500 arasında Zapotekler, Toltekler ve Çiçimekler tarafından güneye itilen Mistekler'le savaşa tutuştu ve Mitla kentini yitirdiler. Ortak düşman Aztekler'in tehdidi karşısında MS 1280'de bir barış antlaşması imzalandı; bu antlaşma iki kralın aile bireyleri arasında yapılan bir evlilikle güçlendirildi. Bu soydan gelen Cocijo-pij, 1563 yılında öldü — İspanyol istilasına şahitlik eden son Zapotek kralıydı.
Zapotek dünyasında din ile devlet birbirinden ayrılmazdı. Bir Zapotek lordu, iktidara geçmeden önce dinî eğitimden geçmek zorundaydı. Yo hopèe denen büyük tapınaklarda, çoğu soylulardan seçilen Copa pitào rahipleri dinî ayinler yürütürdü; halk çocukları da rahipliğin alt kademelerine kabul edilebilirdi. Hiyerarşinin en tepesinde, İspanyol tarihçilerin Papa'ya benzettiği ouija-tào, 'büyük görü sahibi' bulunurdu — ancak bu kişi Monte Albán'da değil, Mitla'da yaşardı.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.