Kensington Runestone: Vikinglerin Minnesota'daki Sırrı
1898'de bir Minnesotalı çiftçi, tarlasını temizlerken kök yumağına sarılmış bir taş buldu — sanki 1362 tarihli bir Viking mesajıydı bu. Kayıp bir tarih parçası mıydı, yoksa bir asırdır süren bir aldatmaca mı?
1898'in sonlarında İsveçli göçmen çiftçi Olof Ohman, Minnesota'nın Douglas County'sindeki büyük ölçüde kırsal Solem ilçesinde yeni edindiği arazisini ağaçlardan ve kütüklerden temizliyordu. Sulak arazinin üzerinde yükselen küçük bir tepeciğin doruğuna yakın bir yerde, cılız bir kavak ağacının kökleriyle iç içe geçmiş, yüzükoyun yatan bir grovak taşı ortaya çıkardı. On yaşındaki oğlu Edward, taşın yüzeyindeki tuhaf işaretleri fark etti. Ohman önce bunun bir 'Kızılderili takvimi' olduğunu düşündü.
Taş yaklaşık 76×41×15 santimetre (30×16×6 inç) boyutlarında ve 92 kilogram (202 pound) ağırlığındaydı. Ön yüzündeki dokuz satır ve bir kenarındaki üç satır rün yazısı olağanüstü bir hikâye anlatıyordu: Vinland'dan gelen 8 İsveçli ve 22 Norveçliden oluşan bir keşif grubu, taştan bir günlük mesafede kuzeyde, iki kayalık ada yakınında kamp kurmuştu. Adamlar balık tutarken on yoldaşları ölü, kan içinde bulunmuştu. Yazıt, «AVM, kötülükten koru» duasıyla ve 1362 tarihiyle sona eriyordu.
Keşfin zamanlaması son derece çarpıcıydı. İskandinavya ve İskandinav kökenli Amerikalılar, Ulusal Romantizm akımının etkisiyle Leif Ericson'un Vinland yolculuğuna yeniden ilgi duyuyordu. Sadece beş yıl önce Norveç, Gokstad gemisinin bir kopyasını Chicago'daki Columbian Sergisi'ne göndermişti. İsveç ile Norveç arasında, 1905'te ayrılıklarına kadar sürecek gerginlikler vardı; taşın ortak bir Norveç-İsveç seferini iddia etmesi, her iki taraftan da sahtecilik suçlamalarına yol açtı. Minnesota'daki İskandinav göçmenler, mirasıyla gurur duyan ve hâlâ kabul görmek için mücadele eden bir topluluk olarak, taşta bir tür haklı çıkarma buldular.
Yazının bir kopyası Minnesota Üniversitesi'ne ulaştı. Profesör Olaus J. Breda taşı inceledi ve 1910'da Symra dergisinde yayımlanan makalesinde bunun bir sahtekârlık olduğunu ilan etti. Breda, kopyaları Oluf Rygh, Sophus Bugge, Gustav Storm, Magnus Olsen ve Adolf Noreen gibi tanınmış İskandinav bilim insanlarına gönderdi; hepsi de bunun yakın tarihli bir sahtekârlık olduğunda hemfikirdi.
Taş ardından Northwestern Üniversitesi'nde incelendi; bilim insanları onu bir şaka olarak nitelendirdi ya da makul bir tarihsel bağlam bulamadı, taş Ohman'a geri gönderildi. Norveç kökenli Amerikalı tarihçi Hjalmar Holand, taşı Ohman'ın kendisine hediye ettiğini iddia etti; oysa bir satış belgesi, Ohman'ın taşı 1911'de Minnesota Tarih Derneği'ne 10 dolara sattığını gösteriyor. Holand, jeolog Newton Horace Winchell ile dilbilimci George T. Flom'un 1910'da yayımlanan çalışmalarını coşkuyla özetleyerek kamuoyunun ilgisini yeniden canlandırdı.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.