14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.
Edgar Degas, La Petite Danseuse de Quatorze Ans'ı 1881'de Altıncı İzlenimci Sergisi'nde sergilediğinde, dönemin heykel anlayışına dair pek çok kuralı çiğnemişti. Eser mermerden ya da bronzdan değil, metal bir iskelet, halat ve kille kaplı fırçalar üzerine şekillendirilmiş boyalı balmumundandı. Üzerinde gerçek bir korse, gerçek bir tütü, bale pabuçları ve at kılından bir peruk vardı.
Heykele modellik yapan, Paris'te yaşayan Belçikalı bir terzinin kızı, bale öğrencisi Marie Genevieve van Goethem'di. Degas eseri önce 1880'de sergilemeyi planlamış, ancak hazır olmadığını düşünerek boş bir camekân sergilemiş, ertesi yıl heykeli bu camekâna yerleştirmiştir. Heykelin duruşu, meleksi bir poz değil, bir dansçının provaya zorlanışının gerilimini taşıyordu; kolları gergin, bacakları bale dördüncü pozisyonundaydı.
Tepkiler sert ve bölünmüştü. Bazı eleştirmenler heykelin çirkin olduğunu, maymuna benzediğini söylediler; dönemin sanatseverleri koyu bronz ya da beyaz mermere alışıktı, balmumu ve gerçek kostüm onlara yadırgatıcı gelmişti. Küçük Dansçı'nın dar alın ve çıkık çene yapısı, o dönemde ikinci sınıf insanları tanımlamakta kullanılan bir fizyonomiye benziyordu; bu yüzden bazıları Degas'nın bir dansçıyı değil bir fahişeyi anlattığını düşündü.
Degas ile Marie arasındaki ilişkinin gerçek mahiyeti tartışmalıdır ve kesin olarak aydınlatılmamıştır. Bilinen şu: Marie üç kız kardeşin ortancasıydı; babaları öldükten sonra anneleri çamaşırcılık yaparak geçinmeye çalışmıştı. Üç kız kardeş de Paris Opera-Bale'de öğrenciydi ve sahne arkasını resmeden ilk ressam olan Degas'ya modellik ettiler. Bale okulunun zengin erkek misafirleri olması ve annelerin kızlarını bu erkeklere sunması dönemin normali sayılıyordu; Marie'nin ablası Antoniette'in hırsızlıktan tutuklandığı ve annesi tarafından fuhuşa zorlandığı söylenir, Marie'nin de muhtemelen ablasının yerine geçtiği düşünülür. Marie, provalara geç kaldığı için 1882'de bale okulundan atıldı ve gazetelerde 'ahlakı bozuk bir kız' olarak anıldı.
Degas, hayattayken heykelin bronza dökülmesine izin vermedi; bronzun eseri sonsuza dek yaşatacağını ve bunun büyük bir sorumluluk gerektirdiğini söyleyerek teklifleri geri çevirdi. 14 Yaşındaki Küçük Dansçı, onun hayatında sergilediği tek heykeldi; yaptığı diğer küçük heykeller ancak ölümünden sonra sergilendi. 1903'te koleksiyoncu Louisine Havemeyer balmumu heykeli satın almak istediğinde, Degas onu geri alıp yeniden işlemeye başladı, ancak satışı hiçbir zaman tamamlamadı. 1917'de öldüğünde heykel atölyesinin bir köşesinde bulundu; biyografi yazarı onu 'yalnızca bir yıkıntı' olarak tanımladı, ressam Mary Cassatt ise Havemeyer'e aynı kötü haberi telgrafla iletti.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
Mona Lisa (Prado)
İki yüzyıl boyunca Madrid'de sıradan bir kopya olarak asılı kaldı — ta ki restoratörler siyah boyayı kazıyıp Leonardo'nun atölyesinden çıkan bir sırrı ortaya çıkarana dek.