Nazilerin Yağmaladığı Sanat: Monuments Men'in İzinde
Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'nin reddettiği başarısız bir ressam, bütün bir kıtanın müzelerini ve evlerini soyan bir yağma makinesinin başına geçti.
30 Haziran 1939'da, İsviçre'nin Lucerne kentindeki gösterişli Grand Hotel National'da tuhaf bir müzayede yapılıyordu. Tanınmış sanat tacirleri ve büyük koleksiyonerlerin, müzelerin vekilleri, daha yeni Alman devlet müzelerinin duvarlarından sökülmüş tabloları soğukkanlılıkla satın alıyordu. Bu eserler Üçüncü Reich tarafından 'dejenere' ilan edilmişti; Theodor Fischer'ın düzenlediği bu satış, Nazi yağmasının en kötü şöhretli olayı olacaktı.
Bu yağmanın kökeni bir hayal kırıklığına dayanıyordu. Adolf Hitler, Viyana Güzel Sanatlar Akademisi'ne kabul edilmemiş başarısız bir sanatçıydı, yine de kendini bir uzman sanıyordu. Mein Kampf'ta Kübizm, Fütürizm ve Dadaizm'i çökmekte olan bir yüzyılın ürünleri diye vahşice eleştirdi. 1933'te şansölye olunca kendi zevkini ulusa dayattı: Cermen kökenli Eski Ustaların klasik portre ve manzaraları tercih edilirken, modern sanat devlet müzelerinden temizlendi, satıldı ya da yok edildi. Elde edilen gelirle Hitler, Linz'de bir Avrupa Sanat Müzesi kurmayı planlıyordu...
Hitler yalnız değildi. Reichsmarschall Hermann Göring ve Dışişleri Bakanı Joachim von Ribbentrop da Alman askeri fetihlerinden yararlanarak özel koleksiyonlarını büyüttüler; işgal altındaki Avrupa'yı adeta kişisel bir vitrine çevirdiler.
Bu kurumsal temizlikten çok daha acımasız olan, Yahudi ailelere uygulanan yağmaydı. Nazi kontrolündeki her ülkede Yahudiler evlerinden, işyerlerinden, sanat eserlerinden, mali varlıklarından, müzik aletlerinden, kitaplarından, hatta ev eşyalarından sistematik biçimde yoksun bırakıldı. Bu mülksüzleştirme tesadüfi değildi; Holokost'un ayrılmaz bir parçasıydı ve bu amaçla kurulmuş örgütler aracılığıyla yürütüldü.
Bunların başında, 1940'ta Alfred Rosenberg'in yönetiminde kurulan ve Gerhard Utikal tarafından yürütülen Einsatzstab Reichsleiter Rosenberg für die Besetzten Gebiete (ERR) geliyordu. Paris'teki batı şubesi Dienststelle Westen'in başında Kurt von Behr vardı; birim başlangıçta Yahudi ve Masonik kitap ile belgeleri toplamak için kurulmuştu. Ancak 1940 sonlarında, ERR'yi fiilen kontrol eden Göring, örgütü doğrudan Yahudi sanat koleksiyonlarına el koymaya yönlendirdi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.