Anasazi: Kayalara Oyulmuş Evlerin Kaybolan Halkı
Yüzyıllarca baraj, sulama kanalı ve çarpıcı bir çömlekçilik geleneği kuran bu halk, MS 1300'e gelindiğinde çömleklerini, aletlerini, hatta giysilerini geride bırakarak ortadan kayboldu — sanki bir gün geri dönmeyi planlıyorlardı.
Colorado Plato'sunun yüksek mesalarında, ardıç, çam ve sarı çamların yükseklere göre sıralandığı bu haşin coğrafyada, yazılı tarihin Four Corners bölgesine ulaşmasından çok önce kendine has bir Kızılderili kültürü kök saldı. Bugün Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğu Utah, kuzeydoğu Arizona, kuzeybatı New Mexico ve güneybatı Colorado'yu kapsayan bu bölgede, MS 500 ile MS 1300 yılları arasında yaşamış olan bu halk, bugünkü Hopilerin ataları olarak bilinir.
Bu halka verilen 'Anasazi' adı, Navajo dilinden gelir ve anlamı üzerine kuşaklar boyunca tartışılmıştır. Bazı kaynaklara göre sözcük sadece 'kadim halk' anlamına gelirken, daha dar bir çeviriyle 'düşman ataları' ya da 'düşmanlarımızın ataları' demektir; bu da Navajo ile Pueblo halkları arasındaki eski rekabeti yansıtır. Hopiler ise aynı ataları düşmanlık yükü taşımayan bir sözcükle, Hisatsinom, yani 'kadim halk' diye anar. Terim, 1888-1889'da Mesa Verde kalıntılarını keşfeden çiftçi ve tüccar Richard Wetherill tarafından yaygınlaştırıldı; Wetherill, Navajo sözcüğünün ne ifade ettiğini gayet iyi biliyordu. Terim daha sonra arkeolog Alfred V. Kidder'in 1927 Pecos Sınıflandırması'nda, sözcüğün Diné dilinde 'yaşlı insanlar' anlamına geldiğini yanlışlıkla sanarak kullanmasıyla bilim dünyasına yerleşti. Günümüz Pueblo torunları bu ismi aşağılayıcı bulur ve kendilerini 'Ancestral Pueblo' olarak tanımlamayı tercih eder.
Bu halkın izleri geniş ve çeşitli bir coğrafyaya yayılmıştı: doğuda orta New Mexico'dan batıda güney Nevada'ya kadar uzanan bu bölge, kuzeyde Nevada, Utah ve Colorado parçalarıyla, güneyde ise Colorado, Little Colorado, Rio Puerco ve Rio Grande nehirleriyle sınırlıydı. Yüzlerce topluluğu ve yerleşim merkezini birbirine bağlayan karmaşık bir ağ kurmuşlardı.
Yaşam biçimleri yüzyıllar içinde büyük dönüşümler geçirdi. MS 500 civarında kurulan en eski yerleşimler, toprağa kazılmış basit çukur-evlerden ibaretti. Zamanla bu evler, toplantı ve dinsel ayinlerin yapıldığı yer altı mekânları olan kivalara, ardından ustaca duvarcılık teknikleriyle inşa edilmiş kare biçimli taş pueblolara dönüştü.
Bu dönemde Anasaziler avlanıyor, mısır, kabak ve fasulye yetiştiriyorlardı. Kurak ve çorak topraklardan ürün almak için giderek gelişen barajlar ve sulama ağları kurdular; ayrıca kendine özgü ve başarılı bir çömlekçilik geleneği yarattılar.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.