John Snow: Kolera Haritasıyla Salgını Durduran Adam
1854 yazında bir Londra doktoru, elinde sadece bir defter ve güçlü bir sezgiyle Soho'nun pis sokaklarında dolaştı — ve bir pompa kolunu söktürerek tıp tarihinin akışını değiştirdi.
John Snow, 15 Mart 1813'te York'ta, North Street'teki yoksul bir evde dünyaya gelen dokuz çocuğun en büyüğü olarak doğdu. Ouse Nehri her taştığında sular altında kalan bu mahalle, pazar meydanlarından, mezarlıklardan ve lağımlardan gelen atıklarla kirlenmiş bir nehrin kıyısındaydı. Babası nehir kıyısındaki bir kömür ocağında işçilik yapıyor, sonra çiftçiliğe geçiyordu. Küçük John ise erken yaşta matematiğe olan yeteneğiyle dikkat çekiyordu.
1827'de, on dört yaşındayken Newcastle-upon-Tyne yakınlarında William Hardcastle'ın yanında tıp çıraklığına başladı. 1832'de, kömür madeni köyü Killingworth'te ilk kez kolerayla karşılaştı; hastaları tedavi ederek bu hastalık üzerine deneyim kazandı. Kendisine sıkı bir yaşam disiplini benimsedi: 1835'te içki karşıtı bir yemin imzaladı, vejetaryendi ve sadece 'saf' saydığı damıtılmış suyu içerdi. 1832-1835 arasında County Durham ve Yorkshire'da maden cerrahlarına yardımcı olduktan sonra 1836'da Londra'daki Hunterian tıp okuluna kaydoldu.
Snow'un kariyeri 1830'lar ve 1840'larda hızla gelişti. Newcastle Hastanesi'nde cerrah Thomas Michael Greenhow ile birlikte İngiltere'nin kolera salgınları üzerine araştırmalar yaptı. 1837'de Westminster Hastanesi'nde çalışmaya başladı, 1838'de Kraliyet Cerrahlar Koleji'ne kabul edildi, Aralık 1844'te Londra Üniversitesi'nden tıp doktoru unvanı aldı ve 1850'de Kraliyet Hekimler Koleji'ne katıldı. Aynı yıl, 1849 kolera salgınına yanıt olarak Mayıs 1850'de kurulan Londra Epidemiyoloji Derneği'nin kurucu üyelerinden biri oldu. Soho'da Frith Street 54 numarada muayenehane açtı ve Westminster Tıp Derneği'nde etkin bir üye olarak dersler verdi, makaleler yayımladı.
Epidemiyolojinin yanı sıra Snow, anestezinin de öncülerindendi. Solunum ve boğulma üzerine ilgisi 1841'e kadar uzanıyordu; 1843'te eter deneyleri yapmaya başladı. Eter İngiltere'ye ulaştığında, 1847'de On the Inhalation of the Vapor of Ether adlı eserini yayımladı — iki yıl içinde İngiltere'nin en usta anestezistiydi ve Londra'nın önde gelen cerrahları onun yardımını istiyordu. Aynı yıl İskoç doğum uzmanı James Young Simpson tarafından tanıtılan kloroformu da inceledi; onun daha güçlü olduğunu ve dikkatli uygulama gerektirdiğini fark etti. 28 Ocak 1848'de on beş yaşındaki hastası Hannah Greener'ın kloroform sonrası ölümünün ardından vakayı araştırdı, bulgularını The Lancet'te yayımladı ve daha güvenli eter ve kloroform uygulama aygıtları ile maskeler tasarladı.
Ama Snow'a asıl kalıcı ünü kazandıran kolera oldu. 1854'te, kendi muayenehanesinin de bulunduğu Soho'da yıkıcı bir salgın patlak verdi. Yıllara dayanan çalışmalarından yararlanarak, salgının kaynağını Broad Street'teki tek bir su pompasına kadar izledi. Vakaları sokak sokak haritalayarak kirli pompayı hastalığın merkezi olarak belirledi ve kolera'nın kötü havadan, 'miazma'dan yayıldığı yönündeki yaygın inanışa karşı çıktı.
Kişiler kategorisinden
Frida Kahlo: Acıyı Sanata Dönüştürmek
Mexico City sokaklarında bir tramvay kazası, on sekiz yaşındaki bir genç kızın bedenini demir bir çubukla delip geçti — ve o enkazdan yirminci yüzyılın en yürek burkan dürüst sanatçılarından biri doğdu.
Şerife Bacı: Kağnısıyla Destan Yazan Kadın
Kastamonu kışlasına varamadan, dondurucu bir kış gecesinde bir kağnının üzerinde, kundaktaki kızını mermilerin arasına yerleştirip üzerine abanmış halde bulundu. O günden sonra adı bir milletin hafızasına kazındı.
Sezar ve Pompeius: Roma'yı Bölen Dostluk
Düşmanları ona 'genç kasap' derdi, akıl hocası Sulla ise 'Büyük' unvanını verdi — ama inşa etmeye yardım ettiği güç, bir gün onu da yutacaktı.
Hillary ve Tenzing: Zirveye Birlikte
Dünyanın en yüksek noktası, on yıllardır kendisine yaklaşan herkesi geri çevirmiş, kimini de sonsuza dek yutmuştu. 1953 baharında bir ekip, gökyüzünün artık yükselmediği o noktaya nihayet ulaştı.
Picasso ve Matisse: Dostluk Kadar Rekabet
Yirminci yüzyılın iki devi olarak anılmadan çok önce, ikisi de Paris'te aynı küçük galerinin duvarlarında yan yana asılı iki isimden ibaretti — biri zaten çılgın renkleriyle tanınıyor, diğeri henüz hiç tanınmıyordu.
Borg ve McEnroe: Buz ile Ateş
Biri kortta hiç sesini yükseltmedi, diğeri hiç susmadı. Aralarında tenis tarihinin en unutulmaz iki maçı doğdu.