Sevr'den Lozan'a: Yırtılan Harita
Paris yakınlarındaki bir porselen fabrikasında atılan imzalar, bir imparatorluğu haritadan silmeye çalıştı. İmparatorluk ise sessizce yok olmayı kabul etmedi.
10 Ağustos 1920'de, Paris'in batısındaki Sevr banliyösünde bulunan Seramik Müzesi'nde İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında bir antlaşma imzalandı. 433 maddeden oluşan bu belge, Mudros Mütarekesi'yle zaten sona ermiş olan savaşın ardından imzalanan barış antlaşmalarından biriydi. Ama diğerlerinden farklı olarak, bu antlaşma hiçbir zaman gerçek anlamda uygulanamadı.
Antlaşmanın taslağı Nisan ayındaki San Remo Konferansı'nda hazırlanmış, Osmanlı hükûmetine yanıt için sadece bir ay süre verilmişti. Sadrazam Tevfik Paşa taslağı 'bağımsızlık ve hatta devletlik kavramlarıyla bağdaşmaz' bulmuş, buna rağmen bir komisyon kurularak öneriler hazırlanmıştı. Müttefikler bu önerilerin neredeyse tamamını reddederek nihai yanıt için sadece on gün tanıdı. Bâb-ı Âli'ye yakın basın, kabul etmekten başka çare olmadığı sonucuna varmıştı.
Sultan VI. Mehmed, sorumluluğu paylaşmak amacıyla 22 Temmuz 1920'de bir Saltanat Şurası topladı. Bu kez sadece 57 delege çağrılmıştı; İzmir'in Yunanlılarca işgalinden sonra toplanan önceki şurada 131 kişi vardı. Türk Millî Hareketi'ne veya İttihat ve Terakki'ye yakın isimler bilinçli olarak dışlanmıştı. Sadrazam Damat Ferid Paşa konuşmasında ülkenin bu duruma İttihat ve Terakki'nin on yıllık yanlışları yüzünden geldiğini, ama İstanbul'un hâlâ Türklerin elinde olmasının Müttefiklerin Sultan'a güveni sayesinde mümkün olduğunu söyledi. Oylamada Topçu Feriki Rıza Paşa dışında herkes antlaşmanın imzalanmasını destekledi.
Belgeye Osmanlı adına üç kişi imza koydu: eski Erkân-ı Harbiye üyesi Hadi Paşa, Şûrâ-yı Devlet Reisi Rıza Tevfik Bölükbaşı ve Bern büyükelçiliği ikinci kâtibi Reşat Halis. Müttefikler adına İngiltere için George Dixon Grahame, Fransa için Alexandre Millerand, İtalya için Kont Lelio Longare imza attı. Damat Ferid Paşa müzakerelerde hazır bulunmuş ama imza koymamıştı. İlginç biçimde, toprak kazanması beklenen Yunanistan, 1920 seçimlerindeki siyasi değişim nedeniyle antlaşmayı hiçbir zaman onaylamadı.
Antlaşma, Türklerin yaşamadığı toprakların büyük bölümünü imparatorluktan ayırıp Fransız ve İngiliz idaresine bırakıyordu. Bu maddelerden İngiliz Filistin Manda İdaresi ile Fransız Suriye ve Lübnan Manda İdareleri doğdu. 1918'deki Brest-Litovsk Antlaşması'yla Osmanlı ile meselesini çoktan çözmüş olan Rusya bu antlaşmaya taraf değildi. ABD Senatosu'nun Ermenistan mandasını reddetmesi üzerine Amerika da paylaşıma katılmadı.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.