Roma'da "Vomitorium" Kusma Odası Değildi
Bazı turist rehberleri hâlâ şakayla anlatır: Romalılar daha çok yiyebilmek için özel odalarda kusarlarmış. Gerçek, midelerle değil kalabalıkla ilgiliydi.
Kolezyum'da bir gün boyunca süren oyunlar bittiğinde, seksen bin kişi aynı anda dışarı çıkmaya çalışırdı. Bugün bu bir kaos sahnesi gibi görünebilir; oysa Romalı mühendisler bu sorunu 'kalabalık yönetimi' kavramı icat edilmeden çok önce çözmüşlerdi. Çözümleri vomitorium'du.
Sözcük, Latince vomere fiilinden gelir ve 'dışarı saçmak, fışkırtmak' anlamına gelir. Ama burada mideyle ilgili hiçbir şey yoktu. Vomitorium, bir amfitiyatro veya stadyumda oturma sıralarının altından veya arkasından geçen bir koridordu. Bu geçitler sayesinde, bir gösteri bittiğinde kalabalık hızla dışarı akabiliyordu — tıpkı bir kanaldan suyun fışkırması gibi. Ad, insan akışını tarif ediyordu, yiyecek akışını değil.
Bu geçitlerin ikinci bir işlevi daha vardı: Aktörler sahneye giriş ve çıkışlarını da aynı koridorlardan yapıyordu. Böylece vomitorium, hem bir kentsel mühendislik başarısıydı hem de bir sahne tasarımı unsuru.
Romalıların, ziyafetlerde daha çok yiyebilmek için özel kusma odaları ayırdığı efsanesi, gerçek mimariyle hiç ilgili değildir. Bu, okullarda ve seyahat kitaplarında tekrarlanıp duran, ama hiçbir antik kaynakta doğrulanmayan dayanıklı bir yanlış anlamadır. Böyle bir amaçla inşa edilmiş tek bir vomitorium bile yoktur.
Asıl ilginç olan, bu kavramın antik çağı aşıp modern tiyatro tasarımında yeniden hayat bulmasıdır. Mimarlar, vomitorium'un pratik zekâsını yeniden keşfetti: oyuncuların seyirciye yakın bir noktada sahneye çıkmasını sağlayan, aynı zamanda kalabalığın hızla ve güvenle dağılmasına imkân veren bir geçit.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.