Tiananmen Meydanı: Tankın Önündeki Adam
İmparatorlara açılan bir kapı, dünyanın en büyük meydanına dönüştü — ve bir Haziran sabahı, yüzyılın en unutulmaz karşı karşıya gelişlerinden birine sahne oldu.
Pekin'in tam merkezinde, Yasak Şehir'in eşiğinde, 1417'de inşa edilmiş bir kapı yükselir: Tiananmen, yani 'Cennetsel Barış Kapısı.' Yüzyıllar boyunca imparator ile halkı arasındaki törensel eşiği simgeledi; bu geçit o denli kutsaldı ki sıradan halkın trafiği yan kapılara yönlendirilirdi. Bu yönlendirme sayesinde yakınlarda 'Satranç Tahtası Sokakları' adı verilen kalabalık bir pazar yeri doğdu.
Kapı, imparatorluğun şiddetinden payını aldı. 17. yüzyılda Li Zicheng'in isyancı kuvvetleriyle Mançu kökenli Qing hanedanının güçleri arasındaki çatışmalar kapıyı ağır biçimde tahrip etti. 1651'de yeniden inşa edildi; meydanın kendisi de bu tarihte şekillendi. Yabancı ordular da izlerini bıraktı: 1860'ta İkinci Afyon Savaşı sırasında Pekin'i işgal eden İngiliz ve Fransız birlikleri kapının yakınına kamp kurdu, kapıyı ve Yasak Şehir'i yakmayı bile düşündüler, ama sonunda Eski Yazlık Saray'ı yakmayı seçtiler. Kırk yıl sonra, Boksör Ayaklanması esnasında Sekiz Ulus İttifakı çevredeki resmi binaları ağır biçimde tahrip etti.
Meydanın gerçek dönüşümü Mao Zedong döneminde geldi. 1 Ekim 1949'da Mao bu kapının önünde durarak Çin Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunu ilan etti; bu yıldönümü hâlâ orada kutlanır. 1954'te eski Çin Kapısı, meydana yer açmak için yıkıldı; Kasım 1958'de başlayan büyük genişleme çalışması yaklaşık on bir ayda, Ağustos 1959'da tamamlandı. Mao'nun hedefi, 500.000'den fazla insanı barındırabilecek, dünyanın en büyük ve en gösterişli meydanını yaratmaktı. Bu uğurda pek çok mahalle yok edildi. Meydanın güneyinde Halk Kahramanları Anıtı yükseldi; doğusunda ve batısında ise Halk Meclisi Büyük Salonu ile bugün Çin Ulusal Müzesi olarak bilinen bina, cumhuriyetin onuncu yılını kutlamak için inşa edilen 'On Büyük Bina' projesinin parçası olarak yer aldı.
Uzun yıllar meydan, devlet gösterilerinin sahnesi oldu. Her Ulusal Gün'de, Sovyetler'in Bolşevik Devrimi kutlamalarını andıran askeri geçit törenleri düzenlendi; ancak maliyetler nedeniyle bu büyük törenler her on yılda bire indirildi. 1971'de meydana Marx, Engels, Lenin, Stalin, Sun Yat-sen ve Mao'nun büyük portreleri asıldı; bu eserleri, kapının üzerinde hâlâ asılı duran ünlü Mao portresinin de yaratıcısı olan ressam Ge Xiaoguang yapmıştı. Mao'nun ölümünden sonra siyasi coşku azalınca bu portreler kaldırıldı, sadece İşçi Bayramı ve Ulusal Gün'de sergilenmeye başlandı.
Bugün meydan kuzeyden güneye 800, doğudan batıya 500 metre genişliğinde, toplam 440.000 metrekarelik bir alanı kapsar ve bir milyon insanı ağırlayabilecek büyüklüktedir — çağın en büyük şehir meydanı. 2024'te, Pekin'in Merkezi Ekseni'nin bir parçası olarak UNESCO Dünya Mirası listesine alındı.
Tarih kategorisinden
24 Temmuz 1911: Machu Picchu'nun Dünyaya Duyurulduğu Gün
1911 yılının serin bir Temmuz sabahında, Amerikalı bir tarihçi Urubamba Nehri üzerindeki sarp bir sırtı tırmandı; öğleye varmadan, unutulmuş bir İnka şehri tüm dünyanın gündemine girecekti.
6 Mayıs 1937: Hindenburg'un Son İnişi
Zaten yarım gün rötarlıydı ve halk sahadan uzak tutulmuştu — ama akşam saat yediye doğru Hindenburg, son kez direğine doğru döndü.
24 Ağustos 79: Pompeii'de Sıradan Bir Öğle Vakti
Öğle vakti Napoli Körfezi kıyısında sıcak, sıradan bir yaz günüydü. Akşama doğru bir dağ, binlerce insanın kaderini değiştirmiş olacaktı.
11 Şubat 1990: Mandela'nın Hapisten Çıktığı Gün
27 yıl hapiste kalan 71 yaşındaki bir adam, o gün bir hapishane kapısından dünyaya yeniden yürümeyi öğrenmek zorundaydı — kameraların, kalabalığın ve nefesini tutmuş bir ülkenin karşısına.
1 Ocak 1863: Özgürlük Bildirgesi'nin Yürürlüğe Girdiği Gün
Bir başkanın tek bir günde attığı imza, üç buçuk milyondan fazla insanın hukuki statüsünü değiştirecekti — yeter ki metin zamanında tamamlansın ve söz tutulsun.
28 Ağustos 1963: "Bir Hayalim Var" Günü
O sabah 250 bin kişi Washington'ın merkezine doğru yürüdü; akşama doğru Lincoln Anıtı'nın basamaklarından yükselen bir ses, nesiller boyu hatırlanacaktı.