Kırda Öğle Yemeği: Paris'i Sarsan Skandal
Çimenlerin üzerinde çıplak bir kadın doğrudan size bakıyor, yanında iki giyinik erkek sohbet ediyor — 1863 Paris'inde bu bakış tek başına büyük bir skandala yetti.
1863 baharında, sekiz metreden geniş bir tuval Paris Salonu jürisinin önüne geldi. O yıl gelen yaklaşık 5000 başvurudan 3000'i reddedilmişti; bu tablo da onlardan biriydi. Reddedilen sanatçıların şikâyetleri üzerine İmparator III. Napolyon, halkın kendi kararını verebileceği bir Reddedilenler Salonu açılmasını emretti. Orada, Edouard Manet'nin kendi iki eserinin arasına asılan Kırda Öğle Yemeği, büyük bir gürültü kopardı.
Sahnenin kendisi aslında sıradandı: çimenlerde çıplak bir kadın, modern giyimli iki genç erkekle birlikte oturuyor; kadının kıyafetleri, bir meyve sepeti ve yuvarlak bir ekmekle birlikte natürmort gibi bir düzende yere bırakılmış. Arka planda, ön plandaki figürlerle oranı tutmayan başka bir kadın suda yıkanıyor. İzleyicileri asıl rahatsız eden, çıplaklığın kendisi değildi — mitolojik ya da tarihi sahnelerde çıplaklık zaten sık görülürdü — asıl mesele bu kadının açıkça çağdaş bir Parisli olması, izleyiciye doğrudan ve pişmanlıksız bakmasıydı; yanındaki erkekler de antik değil, o günün sokak modasına göre giyinmişti.
Manet, tabloya önce Le Bain (Banyo) adını vermiş, hatta bir noktada şaka yollu La partie carree demeyi düşünmüştü. Hangi adla anılırsa anılsın, eser bilinçli bir başkaldırıydı. Manet, geleneksel olarak büyük tarihi, dini ya da mitolojik konulara ayrılan 208 x 264,5 santimetrelik bir tuvali, bayağı bir piknik sahnesiyle doldurdu. Fırça darbelerini gizlemedi, tablonun bazı bölümleri bitmemiş gibi görünüyordu; çıplak figürü de Cabanel gibi akademik ressamların kusursuz, düzgün bedenlerinden bilinçli olarak uzaklaştırdı.
Tablodaki kişiler hayali modeller değildi. Çıplak kadının, Manet'nin gözde modeli ve daha sonra tartışmalı Olympia tablosuna da poz veren Victorine Meurent olduğu düşünülüyor. Sağdaki erkek figürü, ressamın kendi kardeşleri Eugene ve Gustave Manet'nin birleşiminden oluşuyordu; diğer erkek ise ileride kayınbiraderi olacak Hollandalı heykeltıraş Ferdinand Leenhoff'a dayanıyordu. Bir araştırmacı bu sahneyi Manet'nin aile portresi olarak nitelendirmişti — kamu ahlakına bir hakaret kılığına girmiş özel bir şaka.
Konusu bu denli güncel olsa da kompozisyon, sanat tarihine derinden bağlıydı. Manet, ön plandaki üç figürün düzenini, Raffaello'nun bir çizimine dayanan Marcantonio Raimondi'nin Paris'in Yargısı gravüründen almıştı — üstelik Raphael, kendisini reddeden akademinin en saygın ustasıydı. Daha sonraki araştırmalar bu düzenlemenin kökenini, ikinci yüzyıldan kalma iki Roma lahdine kadar takip etti. Radikal sayılan Manet, aslında iki bin yıllık bir klasik kompozisyon zincirini yeniden işliyordu.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.