Maximilian'ın İdamı: Manet'nin Napolyon'a Suçlaması
Fransa'nın taç giydirdiği bir imparator, sonra terk edilip kurşuna dizildi — ve bu ölümü, olay yerinden binlerce kilometre uzakta bir Fransız ressam, kendi imparatoruna karşı sessiz bir suçlamaya dönüştürdü.
19 Haziran 1867'de, Querétaro yakınlarındaki Cerro de las Campanas tepesinde bir infaz mangası, Meksika İmparatoru I. Maximilian ile generalleri Miguel Miramón ve Tomás Mejía'yı kurşuna dizdi. 1832'de Arşidük Franz Karl ile Bavyeralı Prenses Sophie'nin ikinci oğlu olarak dünyaya gelen Maximilian, III. Napolyon'un teşvikiyle, Fransa'nın Meksika'ya müdahalesi sırasında Mayıs 1864'te ülkeye gelip imparator ilan edilmişti. Devrik başkan Benito Juárez'e bağlı güçlerin direnişiyle boğuşan bu imparatorluk, Napolyon 1866'da askerlerini geri çekince tamamen çöktü. Maximilian, kaldığı bir manastırda tutuklandı, mahkemeye çıkarıldı ve ölüme mahkûm edildi; Avrupa'daki destekçilerinin çabaları sonuç vermeyince 15 Mayıs 1867'de idam edildi.
Paris'te bu haberi alan Édouard Manet, Léon Gambetta'nın temsil ettiği cumhuriyetçi davaya yakın bir ressamdı. Querétaro'yu hiç görmemişti, kurşunların atıldığı anı izlememişti; ama bu infaz ona resmedilmeyi, hatta bir suçlama biçiminde resmedilmeyi hak eden bir olay gibi geldi. 1867 ile 1869 yılları arasında konuya defalarca döndü: üç büyük yağlı boya tablo, bir küçük eskiz ve bir taş baskı üretti.
En açık esin kaynağı, Francisco Goya'nın İspanyol sivilleri kurşuna dizen Fransız askerlerini betimlediği Madrid'de 3 Mayıs 1808 tablosuydu. Manet, mangayla kurbanlar arasındaki gerçek dışı yakınlığı ve şiddeti neredeyse tiyatral bir düzlemde sunan kompozisyonu ondan ödünç aldı. Ama Goya'nın askerleri anonim birer imparatorluk aracıyken, Manet'nin resmindeki parmak doğrudan III. Napolyon'u işaret ediyordu.
1868-1869'da tamamlanan ve bugün Mannheim Kunsthalle'de bulunan son büyük tablo, tamamlandığı tarih yerine infazın gerçekleştiği 1867 tarihiyle imzalanmıştır. Bu tabloda infaz mangası neredeyse Fransız askeri üniformalarıyla özdeş kıyafetler giymekte, son kurşunu sıkmaya hazırlanan asker ise III. Napolyon'un yüz hatlarını taşımaktadır. Mesaj açıktı: kan, Fransız elindeydi. Tablo, III. Napolyon döneminde Paris'te sergilenmesi yasaklandı.
1867-1868 civarında yapılan daha büyük ve erken bir tablo ise parçalanmış hâlde Londra Ulusal Galeri'sindedir. Manet muhtemelen bu tuvalden parçalar kesmiş, ölümünden sonra bazı parçalar ayrı ayrı satılmıştı. Kalan parçaları bir araya getiren kişi Edgar Degas oldu; Ulusal Galeri bunları 1918'de satın aldı, ama parçalar yeniden ayrıldı ve ancak 1992'de tek bir tuval üzerinde birleştirildi. Askerlerin Fransız değil Meksikalı Cumhuriyetçi kıyafetleri ve sombreroları giydiği bitmemiş üçüncü bir tablo ise 1909'da Ambroise Vollard'dan satın alınmış, ardından 1930'da Bay ve Bayan Frank Gair Macomber tarafından Boston Güzel Sanatlar Müzesi'ne bağışlanmıştır. Mannheim tablosunun küçük çalışması Kopenhag'daki Ny Carlsberg Glyptotek'te durmaktadır.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.