Salvator Mundi: 450 Milyon Dolarlık Muamma
1958'de Londra'da 45 sterline satılan hasarlı bir tahta panel, elli dokuz yıl sonra 450,3 milyon dolara alıcı buldu — ama kimin fırçasından çıktığı hâlâ tartışmalı.
1958 yılında, İngiliz koleksiyoncu Francis Cook'un torunlarına ait bir müzayedede, İsa'yı tasvir eden küçük bir ceviz ağacı panel sadece 45 sterline satıldı. Önceki restorasyon girişimlerinden zarar görmüş ve kalın boya tabakalarının altında kalmış bu eser, sıradan bir kopya gibi görünüyordu. O gün müzayede salonunda kimse bu tablonun ne hale geleceğini tahmin edemezdi.
Tabloda, Rönesans dönemine ait mavi kıyafetler giymiş İsa, sağ eliyle kutsama işareti yaparken sol elinde ışığı kırmayan saydam bir kristal küre tutmaktadır; bu küre onun Salvator Mundi, yani dünyanın kurtarıcısı rolünü ve göksel küreyi simgelemektedir. Bu görsel tip Leonardo'dan öncesine, Bizans sanatına ve «insan eliyle yapılmamış» kabul edilen Mandylion ile Veronika'nın Örtüsü gibi acheiropoeta imgelerine dayanır.
2005'te Robert Simon'ın da içinde olduğu bir sanat simsarları grubu, «enkaz, karanlık ve kasvetli» tanımlanan bu tabloyu satın aldı. Yıllar süren temizlik ve restorasyon sonunda, Leonardo da Vinci'ye ait, yaklaşık 1499-1510 tarihli kayıp bir orijinal olduğuna inanmaya başladılar. Christie's'e göre eser, muhtemelen Fransız XII. Louis'nin 1500 civarında Milano Dukalığı'nı fethedip Cenova'nın da denetimini ele geçirmesinin kısa süre sonrasında sipariş edilmişti — Leonardo'nun Milano'dan Floransa'ya taşındığı yıl. Ancak tarihleme konusunda uzmanlar anlaşamıyor: kimi 1499'u, kimi 1504-1510 veya 1507 sonrasını öne sürüyor.
Siparişi kimin verdiği de belirsizliğini koruyor. Mantova Markizi Isabella d'Este bir olasılık olarak gösteriliyor; 1504'te Leonardo'dan genç bir İsa istemişti, oysa tablodaki İsa daha olgun görünüyor. Joanne Snow-Smith ise eserin XII. Louis ve eşi Bretonlu Anne için yapıldığını öne sürdü, bu görüş 2018'de Kraliyet Koleksiyonu tarafından da desteklendi. Kraliyet Koleksiyonu'ndaki iki hazırlık çizimi, en azından Leonardo'nun tasarıma katkısını gösteriyor. Tablonun izi 1530'dan sonra kayboluyor; belki de 1525'te Leonardo'nun çırağı Salaì'nin mal varlığı listesinde geçiyor.
Yeniden keşfedildikten sonra tablo, bilinen yaklaşık otuz kopya ve versiyonla karşılaştırıldı ve en üstün kalitede bulundu. 2011-2012'de Londra Ulusal Galerisi'ndeki bir Leonardo sergisinde sergilendi. Dünyanın önde gelen Leonardo uzmanlarından Martin Kemp, restore edilmiş tabloyu ilk gördüğünde onda Leonardo'ya özgü bir tuhaflık hissettiğini belirtti. Sağ başparmaktaki pentimenti, sfumato tekniği, saç örgülerinin işlenişi ve kullanılan pigmentlerin Leonardo'nun diğer eserleriyle uyumu, atfı destekleyen unsurlar olarak gösterildi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.