Korkunç İvan ve Oğlu: Repin'in Dehşet Anı
Bir asa iner, bir şakak kanar; üç yüzyıl sonra bir ressam elini bu yaradan çekemez.
1881'in şubat ortasında İlya Repin, Gezginler grubunun sergisinin açılışı için Petersburg'a gitmişti. 13 Mart'ta şehirdeyken Çar II. Aleksandr, Narodnaya Volya örgütü üyesi Ignacy Hryniewiecki'nin attığı bombayla öldürüldü. Bomba, atanı da ağır yaralamış, o da saatler içinde ölmüştü. Repin nisan ayında şehre dönüp saldırının faillerinin ve suç ortaklarının, Pervomartovtsy'nin — Jelyabov, Perovskaya, Kibalçiç, Mihaylov ve Rısakov'un — 13 Nisan'daki idamına tanık oldu. Göğüslerindeki 'çariçe katili' yazılı tahtaları, Jelyabov'un gri pantolonunu, Perovskaya'nın siyah şapkasını hiç unutmadı; bunları yıllar sonra dostu şair Vasili Kamenski'ye anlattı.
Bu şiddet Repin'in sanatına sızdı. İtirafı Reddediş, Bir Propagandistin Tutuklanışı ve Beklemiyorlardı tabloları hep 1881'in sarsıntısına bağlanır. Ama Repin'e en ünlü ve en tartışmalı tablosunu verdirecek şey, üç yüz yıl öncesine ait bir başka anıydı: 16 Kasım 1581'de Korkunç İvan, öfke krizinde oğlu Çareviç İvan İvanoviç'in şakağına asasıyla ölümcül bir vuruş indirmişti.
Repin, bu bağlantının Moskova'da Nikolay Rimski-Korsakov'un dört bölümden oluşan Antar süitini dinlerken zihnine düştüğünü yazmıştır; süit bir açılış bölümü ile vengeance (intikam), power (güç) ve love (aşk) bölümlerinden oluşur. Onu en çok etkileyen, ikinci bölüm Vengeance oldu — bu müziğin uyandırdığı ruh halini ancak tarihe dönerek ifade edebileceğini hissetti. 'Bu ses dalgası beni ele geçirdi' diye anlatır, 've bu müziğin etkisiyle tanıdığım ruh halini bir tabloda somutlaştıramayacağımı düşündüm. O zaman Çar İvan'ı hatırladım.' 1883'te Batı Avrupa'ya yaptığı gezi, boğa güreşlerini görmesi ve sergilerde karşılaştığı sayısız kanlı tablo bu düşünceyi güçlendirdi. 'Rusya'ya döndüğümde Korkunç İvan ve Oğlu'nun kanlı sahnesini yapmaya giriştim' diye yazmıştır.
Tarihi sahne için Repin, tarihçi Nikolay Karamzin'in anlatısına dayandı: Baba İvan, hamile gelini Yelena'nın odasına habersiz girip onu uygunsuz giyimli bulunca dövmüş, Yelena düşük yapmıştı. Ertesi gün oğlu babasına çıkışmış, Livonya Savaşı'ndaki tutumu yüzünden itaatsizlikle suçlanmış, Pskov'un savunulması gerektiğini söyleyince babasının asası şakağına inmişti. Başbakan Boris Godunov araya girmeye çalışmış, o da bir darbe almıştı. Ölmekte olan oğul, babasına 'sadık bir oğul ve sade bir kul olarak ölüyorum' demiş, 19 Kasım 1581'de hayatını kaybetmişti.
Tablonun kendisi, 1882'deki ilk skeçten 1883-1885 arasında biçimlenen nihai haline uzanan yıllarca süren bir eziyetin ürünüydü. 'Gözyaşları içinde resim yaptım' diye yazmıştır Repin, 'kendimi işkenceye soktum, defalarca düzelttim, sakladım... Her dakika benim için dehşetliydi.' Mekân, Romanov Boyarları Odaları'ndan bir salona dayanıyordu; taht, ayna ve kaftan Kremlin Cephanelik'te incelenmiş, sandık ise Rumyantsev Müzesi koleksiyonundan alınmıştı.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.