Kâğıt Oynayanlar: Cézanne'ın Sessiz Devrimi
İki köylü, masanın üzerine eğilmiş, ellerinde kartlar, tek kelime etmeden oturuyor — ve bu sessizlikten Paul Cézanne, modern sanatın en sakin ama en köklü devrimlerinden birini inşa ediyor.
1890'ların başında, hayatının son yıllarına yaklaşırken Paul Cézanne, tavernalarda geçen tür resimlerinin klasik bir konusuna, kart oynayan erkeklere yöneldi. Ama yüzyıllardır Hollandalı ve Fransız ressamların bu sahneleri sarhoş kumarbazlarla, dökülen şaraplarla, saçılmış paralarla doldurduğu yerde Cézanne her şeyi soyup çıkardı. Geriye kalan, ellerinde pipoları, gözleri kartlarına dönük, taş suratlı Provençal esnaflardı; dram yok, öykü yok, sadece bir sessizlik.
Cézanne, boyut, figür sayısı ve mekân bakımından farklılık gösteren beş “Kart Oyuncuları” tablosu yaptı; bunlara ek olarak sayısız hazırlık çizimi ve etüt de bıraktı. Tabloların kesin kronolojisi belirsizliğini koruyor. Uzun süre onun büyük, kalabalık tuvallerle başlayıp zamanla küçülttüğü düşünülse de son araştırmalar bu düzenli ilerleme fikrini sarsmış durumda.
Modeller, profesyonel oyuncular değil, yerel çiftçilerdi; bazıları Cézanne ailesinin malikanesi Jas de Bouffan'da çalışıyordu. Bu seçimde anlamlı bir şey var: bunlar Cézanne'ın tanıdığı, yıllarca sessiz emeklerini izlemiş olabileceği adamlardı. Tablolarda birbirlerine bakmazlar; sadece kartlarına bakarlar, sanki oyun, iş dışındaki tek iletişim biçimleriymiş gibi.
Sık anılan bir ilham kaynağı, Cézanne'ın evinin yakınındaki Aix-en-Provence müzesinde asılı, Le Nain kardeşlerden birine ait, kart oyuncularını gösteren bir tablodur. Ama Cézanne'ın versiyonları bu 17. yüzyıl gelenekten keskin biçimde ayrılır. Elden ele geçen şarap şişesi yoktur artık, kazanan ya da kaybedenin gerilimi de yoktur. Bir eleştirmenin ifadesiyle geriye kalan, bir tür “insan natürmort”udur. Başka bir yorumcu, oyuncuların oyuna olan yoğun dikkatinin, ressamın sanatına olan kendi dalıp gitmişliğini yansıttığını öne sürmüştür.
En büyük ve en karmaşık versiyon, 1890-1892 arasında yapılmış, 134,6 x 180,3 santimetre ölçülerinde ve beş figür içerir: yarım daire şeklinde oturan üç oyuncu, arkalarında iki izleyici, gözleri aşağıda bir çocuk ve pipo içen ayakta bir adam. Bu tablo bugün Philadelphia'daki Barnes Vakfı'nda sergileniyor. Dört figürlü, biraz daha küçük bir versiyon, uzun süre serinin ikincisi sanılmış olsa da New York'taki Metropolitan Müzesi'nde bulunuyor; ancak röntgen ve kızılötesi incelemeler, bu tablonun aslında büyük versiyonlar için bir ön çalışma olabileceğini, Cézanne'ın tek tek etüt ettiği figürleri tek tuvale aktarmakta zorlandığını gösteriyor.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.