Olympia: Sanat Tarihini Değiştiren Skandal Tablo
Beyaz çarşafların üzerinde uzanan bir kadın, izleyiciye dik dik bakıyor — ve bu bakış 1865'te Paris'i ayağa kaldırdı.
Édouard Manet, Olympia'yı 1863'te tamamlamıştı; ama tablo halkla ancak 1865 Paris Salonu'nda buluştu — ve halk bu buluşmayı hiç hoş karşılamadı. Muhtemel bir saldırı ihtimaline karşı görevliler, tabloyu Manet'nin Salon'a gönderdiği diğer eseri Askerler Tarafından Hor Görülen İsa ile birlikte daha yüksek, daha güvenli bir yere taşımak zorunda kaldı. Manet, yatakta uzanan çıplak beyaz bir kadını, elinde buket tutan siyahi bir hizmetçiyle ve ayak ucunda kara bir kediyle betimlemişti. O yıl Salon hakkında yazılan 85 makalenin 72'si Olympia'yı konu alıyordu; genç kızlar ve hamile kadınlar tabloya yaklaşmaması konusunda uyarılıyordu.•
Çıplak model, 19 yaşındaki Victorine Meurent'ti; on altı yaşından beri modellik yapıyor, ileride kendi tabloları 1876, 1879, 1885 ve 1904'te Salon'da sergilenecekti. Hizmetçiyi ise Laure adlı bir kadın canlandırmıştı. Tablonun adını büyük olasılıkla Manet'nin yakın dostu Zacharie Astruc koymuştu ve isim yüklüydü: 1860'ların Paris'inde 'Olympia' adı hayat kadınlarıyla ilişkilendiriliyordu.•
Manet, kompozisyonu doğrudan Titian'ın Urbino Venüsü'nden almış ama her sembolü tersine çevirmişti. Titian'ın Venüsü elini davetkâr biçimde kıvırırken, Olympia'nın eli erişimi engelliyormuş gibi durur — sanki bedenine ancak ödeme karşılığında izin verilecektir. Titian'ın sadakat simgesi küçük köpeğinin yerini, gececil dolambaçlı cinselliği çağrıştıran kara bir kedi almıştı; kedinin gergin duruşu da kışkırtıcıydı. Titian'daki evlilik simgesi mersin ağacına karşılık, Olympia'ya ince kâğıda sarılı, çabucak solacak kesme çiçekler sunulmuştu — kadın bu çiçekleri kayıtsızca görmezden geliyordu; belki de habersiz gelen bir müşterinin hediyesiydi bu.•
Olympia'nın üzerindeki her ayrıntı bu okumayı güçlendiriyordu: saçındaki çiçek — bazı yazarlar bunu bir orkide sanmış olsa da aslında bu çiçek bir amberdir —, altın bilezik, inci küpeler, altında yattığı şark şalı, soluk tenine karşı boynundaki siyah kurdele ve bir ayağından çıkarılmış terlik. Bunlar, dönemin Paris sokaklarında satılan zenginlik ve şehvetin görsel işaretleriydi — mitolojinin süsleri değil.•
Teknik de akademik geleneği kırıyordu: geniş ve hızlı fırça darbeleri, ara tonları silen sert atölye ışığı, pürüzsüz idealize modelaj yerine düz büyük renk yüzeyleri. Aynı yıl, 1863'te yapılan Alexandre Cabanel'in cilalı Venüs'ün Doğuşu'ndan farklı olarak Olympia gerçek bir kadın gibi görünüyordu, mitolojik bir soyunmadan çok pervasız bir çıplaklık sergiliyordu. 130,5 x 190 santimetrelik tuval, geleneksel olarak büyük tarihi ya da mitolojik sahnelere ayrılan bir ölçüydü — fuhuşla ilişkilendirilen bir sahneye değil.•
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.