İskenderiye Kütüphanesi: Kaybolan Bilgi Hazinesi
On binlerce, belki de yüz binlerce papirüs, dokuz tanrıçaya adanmış bir müze ve hâlâ tam olarak çözülememiş bir sır: bu bilgi hazinesi nasıl yok oldu?
MÖ 3. yüzyılda İskenderiye limanına giren hiçbir gemi, elindeki kitapları teslim etmeden şehre demir atamazdı. Kütüphane görevlileri gemilerde bulunan her eseri alır, bir kopyasını çıkarır ve aslını kütüphanede tutardı. Bu kararlı ve agresif toplama politikası sayesinde kütüphane kısa sürede antik dünyanın en büyük derlemesine dönüştü; tahminler kütüphanenin en parlak döneminde 40.000 ile 400.000 arasında, bazı kaynaklara göre ise 700.000'e kadar el yazmasına uzanıyor.
Bu fikrin temelleri, İskenderiye'ye sürgün edilen Atinalı devlet adamı Faleronlu Demetrios'un I. Ptolemaios Soter'e evrensel bir kütüphane önerisiyle atılmış olabilir. Planları I. Ptolemaios yapmış olsa da kütüphane muhtemelen oğlu II. Ptolemaios döneminde inşa edildi. Kütüphane, Müzler'e adanmış daha büyük bir araştırma kurumu olan Müze'nin (Mouseion) parçasıydı; burada hayvan ve bitki örnekleri, bir botanik bahçesi, bir rasathane ve otopsi için bir anatomi salonu bile bulunuyordu.
İskenderiye şehri MÖ 332'de Büyük İskender tarafından kurulmuş, onun ölümünün ardından komutanı Lagus'un oğlu I. Ptolemaios Soter'in eline geçmişti. Savaştan uzak duran Ptolemaios, bilim ve edebiyata düşkünlüğüyle, Mısır'ın gelenek ve dinini benimseyerek halkın sevgisini kazandı; Firavun unvanını aldı. Yeniden inşa ettiği İskenderiye, çağının en ünlü başkenti haline geldi ve kütüphane bu başarının en önemli simgesiydi.
Kütüphanenin müdürü, Mısır'a giren her kitabı alma yetkisine sahipti; eserin bir kopyası çıkarılır, aslı kütüphanede kalırdı. Yurt dışına gönderilen memurlar da başka ülkelerde buldukları kitapları satın alıp getirirlerdi. Burada Öklides, Arkhimedes, Herofilos, Eratosthenes ve Batlamyus gibi isimler çalıştı; Zenodotos Homeros metinlerini standartlaştırmaya çalıştı, Kallimakhos dünyanın ilk kütüphane kataloğu sayılan Pinakes'i yazdı, Apollonios Argonautika destanını kaleme aldı, Eratosthenes Dünya'nın çevresini şaşırtıcı bir doğrulukla hesapladı. III. Ptolemaios döneminde, Serapis tapınağı Serapeum'da bir yavru kütüphane de kuruldu.
Çöküş, tek bir yangınla değil, uzun bir süreçle geldi. MÖ 145'te VIII. Ptolemaios Physkon'un aydınları şehirden sürmesi üzerine baş kütüphaneci Samothrakeli Aristarkhos istifa edip Kıbrıs'a sürgüne gitti; Dionysios Thrax ve Atinalı Apollodoros gibi başka bilginler de başka şehirlere kaçtı. MÖ 48'de Julius Caesar'ın İskenderiye kuşatması sırasında kütüphanenin bir bölümü kazara yanmış olabilir, ancak kütüphane bu yangından sonra da varlığını sürdürdü; coğrafyacı Strabon MÖ 20 yılı civarında Müze'yi ziyaret etmişti.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.