Apollon ve Dafni: Bernini'nin Dönüşüm Anı
Genç bir heykeltıraş bir zamanlar mermere yapmaması gereken bir şeyi yaptırdı: tek bir donmuş anda deriyi ağaç kabuğuna dönüştürmek. İşte o anın hikâyesi.
Roma'daki Galleria Borghese'de, sanki müzenin durgunluğu bir sahneyi hareket hâlindeyken hapsetmiş gibi duran, gerçek boyutlu bir mermer heykel bulunur. Genç bir adam bir kadının kalçasına uzanır; ama parmakları çoktan dallara dönüşmeye başlamıştır. Bu, Gian Lorenzo Bernini'nin 1622 ile 1625 yılları arasında yonttuğu Apollon ve Dafni'dir ve bir kovalamacanın yakalanmayla değil dönüşümle sona erdiği o tek anı yakalar.
Konu, Ovidius'un Metamorfozlar'ından gelir. Cupid'in aşk uyandıran okuyla vurulan Apollon, nehir tanrısı Peneus'un kızı peri Dafni'ye karşı arzuyla dolar. Cupid'in aşkı reddettiren okuyla vurulan Dafni ise ondan hiçbir şey istemez. Apollon böbürlenerek ve yalvararak kovalarken Dafni kaçar. Gücü tükendiğinde babasından, kendisine bu kadar dert açan güzelliğini yok etmesini diler. Duası bitmeden kabuk derisini kaplar, saçları yapraklara, kolları dallara, ayakları toprağa saplanmış köklere dönüşür. Buna rağmen Apollon onu sevmeyi bırakmaz; defne ağacının sonsuza dek kendi ağacı olacağını, saçını, lirini, sadağını süsleyeceğini ve Roma generallerinin zaferlerine eşlik edeceğini ilan eder.
Bernini, Barok sanatını tanımlayacak bir dizi heykel sipariş eden Kardinal Scipione Borghese için çalışıyordu. Apollon ve Dafni bu dizinin sonuncusuydu. Eser, kısmen siyasi bir nezaket jestinden doğdu: Borghese, yeni seçilen Papa XV. Gregorius'un yeğeni Kardinal Ludovico Ludovisi'nin gözüne girmek umuduyla, Bernini'nin 1621-22 yıllarında yaptığı eseri Proserpina Tecavüzü'nü ona hediye etmişti. Apollon ve Dafni, Borghese'nin kendi büyük siparişi olarak bunu izledi.
İşin tamamlanması hızlı olmadı. Çalışmanın büyük kısmı 1622-1623'te yapıldı, ancak Bernini'nin dikkati Davud heykelini bitirmeye kaydı ve Apollon ve Dafni ancak 1625'te tamamlandı. O yılın eylül ayında eser Kardinal'in Villa Borghese'sine taşındı. Dönemin âdetine uygun olarak eser tek başına Bernini'nin elinden çıkmadı; atölyesinden yardım aldı. Atölyenin yetenekli üyelerinden Giuliano Finelli, Dafni'nin insandan ağaca dönüşümünü gösteren ağaç kabuğu ve dallar gibi ince ayrıntıların yanı sıra rüzgârda savrulan saçlarının yontulmasında Bernini'ye yardım etti. Ancak bazı tarihçiler, Finelli'nin sadece Bernini'nin yaratıcı vizyonunu gerçekleştirdiğini öne sürerek katkısının önemini göz ardı eder.
Bernini heykelin herhangi bir açıdan görülmesini istemedi. Eserin, ilk konumlandığı odanın kapı aralığından bakan bir ziyaretçinin göreceği gibi hafifçe sağdan görüntülenmesini planladı. Bu açıdan Apollon'un şaşkınlığı ile Dafni'nin dehşeti aynı anda görülebiliyor, izleyici hikâyenin tamamını tek bakışta kavrayabiliyordu. Soldan bakıldığında ise yanılsama bozulur; ne yüz görünür ne de Dafni'nin bedeninin çoğu, yalnızca dolaşık saçlar ve Bernini'nin ince uzuvları desteklemek için mermere gizlediği yapısal destekler ortaya çıkar. Heykel sonradan odanın ortasına taşınarak her açıdan görülebilir hâle getirildi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.