Leydi Jane Gray: Paul Delaroche'ün Ölüm Sanatı
Gözleri bağlı genç bir kraliçe, elini bir cellat bloğuna doğru kararsızca uzatıyor. Tahtta dokuz günden fazla kalamadı ama üç asır sonra bir Fransız ressam onun son anlarını ölümsüzleştirdi.
12 Şubat 1554'te, on yedi yaşında bir kız Londra Kulesi'nde bir darağacına çıkarılıp idam edildi. Adı Jane Gray'di ve sadece birkaç ay önce kısa süreliğine İngiltere Kraliçesi olmuştu. VII. Henry'nin torununun torunu ve genç kral VI. Edward'ın kuzeniydi; Edward öldüğünde Jane, VIII. Henry'nin kendi kızları Mary ve Elizabeth'in önüne geçirilerek kraliçe ilan edildi. Saltanatı dokuz gün sürdü; ardından İngiliz halkının desteğini alan Mary tahta çıktı ve Jane iddiasından vazgeçti.
Jane, kocası Lord Guilford Dudley ve babası vatana ihanet suçlamasıyla Kule'de hapsedildiler. Kasım ayında görülen davada ölüm cezasına çarptırıldı, ancak ceza hemen uygulanmadı. Şubat 1554'te serbest bırakılan babası, Mary'ye karşı düzenlenen Wyatt İsyanı'na katıldı. Bu isyan Jane'in kaderini belirledi. 12 Şubat Cuma günü Mary, Jane ve kocasını idam ettirdi; babası on bir gün sonra başı kesilerek idam edildi.
Olaydan yaklaşık 300 yıl sonra, 1833'te Fransız ressam Paul Delaroche bu hikâyeyi en ünlü eserlerinden birine dönüştürdü: bugün Londra'daki Ulusal Galeri'de bulunan Leydi Jane Gray'in İnfazı. Delaroche, Paris salonlarında büyük ve gerçekçi tarihi sahnelerle ün kazanmıştı; sahneyi doğru yansıtmak için dönemin tarihi kaynaklarından yararlandı, ancak kuşağının ressamları gibi dramatik etkiyi güçlendirmek için bazı ayrıntıları değiştirdi.
Tablo, baltanın inmesinden hemen önceki anı yakalar: gözleri bağlı Jane, elini kararsızca bloğa uzatır. Ona, o sırada Kule Teğmeni olan John Brydges, 1. Baron Chandos olduğu belirtilen bir adam yardım eder. Yanında kederli iki nedime durur; birinin Jane'in bebeklik dönemindeki bakıcısı olduğu bilinmektedir.
Delaroche mekân konusunda özgür davranmıştır. Gerçek infaz, VIII. Henry'nin eşleri Anne Boleyn ve Catherine Howard'ın da idam edildiği Tower Green'de, açık havada gerçekleşmişti. Delaroche ise sahneyi, Fransız Devrimi'nde kraliyet infazlarında kullanılan platformlara benzer, yükseltilmiş ve daha karanlık bir mekâna taşımıştır. Arka planda görülen sağlam Norman sütunları, kör kemer ve şivronlu kemer, Kule'nin Normandiyalı William'a uzanan kadim köklerini çağrıştırır — oysa gerçek infaz yeri, St Peter ad Vincula Şapeli'nin dışında, Norman döneminden yaklaşık 500 yıl sonra VIII. Henry'nin emriyle inşa edilmişti.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.