Transfiguration: Raphael'in Son Başyapıtı ve Rakibi Sebastiano
Ölmekte olan bir ressamın tabutunun başında bekleyen bitmemiş bir tablo, üç yüzyıl boyunca dünyanın en çok konuşulan yağlıboya eseri sayıldı.
1517 Aralık ayına gelindiğinde Kardinal Giulio de Medici'nin elinde hem bir planı hem de körüklemek istediği bir rekabeti vardı. Papa X. Leo'nun kuzeni ve baş danışmanı olan Kardinal, o zamana dek Bologna legasyonu ile Albi, Ascoli, Worcester ve Eger başta olmak üzere çeşitli piskoposluklarla donatılmıştı; 1515 Şubat'ından itibaren buna Narbonne başpiskoposluğu da eklenmişti. Narbonne Katedrali için iki tablo sipariş etti: Sebastiano del Piombo'ya Lazarus'un Diriltilmesi'ni — çizimlerini Michelangelo'nun sağladığı — ve Raphael'e İsa'nın Başkalaşımı'nı. Bu, Michelangelo ile Raphael arasında Stanze ve Sistine Şapeli'nde başlamış eski rekabeti yeniden alevlendirme girişimiydi.
Proje mütevazı başladı. Raphael'in atölye yardımcısı Giulio Romano'nun hazırladığı ilk modello, geleneksel bir sahne gösteriyordu: Tabor Dağı'nda İsa, ona doğru süzülen Musa ve İlyas, sağda diz çökmüş Yuhanna ve Yakup, solda Petrus, üstte melekler eşliğinde Tanrı Baba. Ama Raphael, rakibinin Lazarus tablosunun ne kadar ilerlediğini görünce her şey değişti. 1518 Ekim'inde Sebastiano'nun tablosu resmi olmayan biçimde sergilenmişken, Raphael kendi tablosuna henüz zar zor başlamıştı. Kanıtlar onun ardından adeta çırpınarak çalıştığını, kompozisyonu bir ikinci sahneyle — cin çarpmış bir çocuğun şifasıyla — genişleterek toplam on dokuz figüre çıkardığını gösteriyor. Şimdi Louvre'da bulunan ve bu köklü değişimi belgeleyen modello, aslında yardımcısı Gianfrancesco Penni'nin kayıp bir çiziminin atölye kopyasıdır.
Sebastiano'nun Lazarus'un Diriltilmesi'si, Advent'in üçüncü pazarı olan 11 Aralık 1519'da Papa X. Leo tarafından resmen incelendiğinde, Raphael'in Transfiguration'ı hâlâ tamamlanmamıştı. Sonraki teknik incelemeler, on altıdan fazla bitmemiş alan ve pentimenti — sanatçının fikir değiştirdiğinin izleri — ortaya çıkaracaktı.
Tablonun alışılmadık ikili konusuna dair bir kurama göre, bunun arkasında etkili bir keşiş, şifacı ve vizyoner olan, aynı zamanda Papa'nın günah çıkarıcısı ve Vatikan Devleti için diplomat olarak görev yapan Beati Amadeo Menes da Silva'nın yazıları vardı. 1502'deki ölümünden sonra vaazları Apocalypsis Nova adıyla derlenmişti; bu metin X. Leo tarafından iyi biliniyor, Kardinal Giulio'nun Narbonne piskoposluğundaki selefi Guillaume Briçonnet ve oğulları tarafından da manevi kılavuz olarak danışılıyordu. Amadeo'nun yazıları, Başkalaşım ile cin çarpmış çocuğun şifasını ardı ardına gelen olaylar olarak tanımlıyor; Başkalaşım Son Yargı'nın ve Şeytan'ın nihai yenilgisinin habercisi, şifa ise İsa'nın tanrısallığını iyileştirme gücüyle birleştiriyordu.
Raphael, tablonun Fransa'ya gidişini göremedi. 6 Nisan 1520'de öldü; ölümünün ardından günlerce tablo, Borgo'daki evinde katafalkının başucunda durdu. Bir hafta sonra Transfiguration ile Sebastiano'nun Lazarus'u Vatikan'da birlikte sergilendi — paragone nihayet herkesin gözü önünde sahnelendi. Öğrencileri Giulio Romano ve Gianfrancesco Penni'nin sağ alt köşedeki fon figürlerini yaptığına dair kimi spekülasyonlar olsa da, 1972-1976 arası yapılan temizlik çalışmaları yalnızca sol alttaki bazı figürlerin yardımcılar tarafından tamamlandığını, gerisinin Raphael'in kendi eli olduğunu gösterdi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.