Hermaphroditus: Antik Mermerin Uykusu
Bir yandan bakınca uyuyan bir tanrıça, öbür yandan bakınca hiç beklenmeyen bir gerçek — iki bin yıldır insanları şaşırtan bir mermer.
1618 yılında Roma'da Santa Maria della Vittoria kilisesinin yakınlarında, Diocletianus Hamamları'na komşu, eski Sallust Bahçeleri sınırları içinde kazı yapan işçiler mermere rastladı. Topraktan çıkan, sırtı dönük, klasik uyuyan Venüs pozunda, yumuşak hatlarıyla tanıdık bir bakış bekleyen insan boyutunda bir figürdü. Ancak etrafını dolaşınca gerçek ortaya çıkıyordu: bu, Hermes ile Afrodit'in çocuğu Hermaphroditus'tu; hem erkek hem kadın anatomisiyle betimlenmiş, uykunun kırılganlığında yakalanmıştı.
Heykel muhtemelen kilisenin temel kazıları sırasında ya da yakınlarda çit bitkileri dikilirken ortaya çıkmıştı — bin yılı aşkın süredir gizli kalmış bir bedenin neredeyse tesadüfen yeniden doğuşu. Kısa sürede böylesi harikaları tutkuyla toplayan bir adamın, Papa V. Paul'ün yeğeni ve Roma Barok döneminin büyük sanat hamilerinden Kardinal Scipione Borghese'nin eline geçti.
Borghese heykeli yalnızca sergilemekle kalmadı, sunumunu da dönüştürdü. Roma'yı ustalığıyla büyülemeye başlamış genç bir heykeltıraş olan koruması Gian Lorenzo Bernini'ye figürün üzerinde uzanacağı bir yatak oydurttu. Bernini, düğmeli mermer yatağı 1620'de, altmış skudo karşılığında tamamladı. Yanılsama çarpıcıydı: sert taş, imkânsız biçimde bir bedenin içine gömüldüğü yumuşak, gamzeli, teslim olmuş bir yüzeye dönüşmüştü. Scipione'nin heykele Villa Borghese'de müstakil bir oda ayırdığı düşünülüyor — belirsiz bir bedenin etrafına inşa edilmiş özel bir mekân.
Bu figürün kökeni antik çağa dayanıyordu. Araştırmacılar formunu Venüs ve diğer kadın çıplak betimlemelerine, ayrıca Dionysos'un feminen Helenistik tasvirlerine bağlıyor. Konu Helenistik dönemde ve Roma'da o kadar popülerdi ki birçok versiyonu günümüze ulaştı; bu eserin, aynı adı taşıyan iki Helenistik heykeltıraştan sonrakinin — MÖ 155 civarında çalışan Polykles'in — Plinius'un Naturalis Historia'sında anılan kayıp bir bronz orijinalinin erken İmparatorluk dönemi kopyası olduğu düşünülüyor.
Heykel iki yüzyıla yakın Roma'da kaldı, ama tarih Borghese ailesini yakaladı. Napolyon Fransası Roma'yı ilhak edince sanat eserleri bir tür para birimine dönüştü. 1807'de, Napolyon'un kız kardeşi Pauline Bonaparte ile evli ve Fransız vergileriyle sıkıştırılmış Prens Camillo Borghese, heykeli diğer hazinelerle birlikte sattı. 1809'da eser Fransa'ya geçti ve bugün hâlâ bulunduğu Louvre'a girdi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.