Formaldehitteki Köpekbalığı: Hirst'ün Ölüm Vitrini
Bir cam vitrindeki ölü bir köpekbalığı, çağının en pahalı sanat eserlerinden biri hâline geldi — fikri yaşatmak içinse ikinci bir köpekbalığı gerekti.
1991'de Charles Saatchi, o dönem pek tanınmayan genç sanatçı Damien Hirst'e yaratmak istediği her eseri finanse edeceğini söyledi. Hirst'ün isteği cüretkârdı: 'seni yiyecek kadar büyük' bir köpekbalığı istiyordu. Avustralya'nın Queensland eyaletindeki Hervey Körfezi'nde bir balıkçı bu iş için görevlendirildi ve yakalanan 4,3 metrelik kaplan köpekbalığı Hirst'e 6.000 sterline mal oldu. Eserin toplam maliyeti ise 50.000 sterline ulaştı: cam, çelik, yüzde beşlik formaldehit çözeltisi ve bir vitrin içinde asılı kalmış bir gövde.
Köpekbalığının Avustralya'dan taşınma masrafı, neredeyse tesadüfen, Saatchi'nin eski eşi ve sanat koleksiyoneri Doris Lockhart'tan geldi. Hirst ondan yalnızca borç istemişti; Lockhart parayı karşılıksız verdi, Hirst de karşılığında ona stüdyosundan istediği bir eseri seçme hakkı tanıdı — o da The Only Way Is Up adlı çalışmayı seçti.
Yaşayan Birinin Zihninde Ölümün Fiziksel İmkânsızlığı adını taşıyan eser, 1992'de Londra'nın kuzeyindeki St John's Wood'daki Saatchi Gallery'de, ilk Genç İngiliz Sanatçılar sergisinin parçası olarak sergilendi. Tabloid gazete The Sun, 'cipssiz balık için 50.000 sterlin' başlığıyla eseri alaya aldı. Hirst o yıl Turner Ödülü'ne aday gösterildi ama ödül Grenville Davey'e gitti. Yine de köpekbalığı, sanatçının diğer eseri A Thousand Years ile birlikte, onu isyankâr yeni İngiliz sanat sahnesinin yüzü hâline getirdi.
1990'ların başında köpekbalığının kendisi çürümeye başlamıştı. Koruma işlemi kötü yapılmış, çevresindeki sıvı bulanıklaşmıştı — Hirst bunun bir kısmını galerinin sıvıya ağartıcı eklemesine bağladı. 1993'te, tuhaf bir kararla galeri köpekbalığının derisini yüzüp fiberglas bir kalıba gerdirdi; eser böylece korunmuş bir gövdeden taksidermiye yakın bir şeye dönüştü. Hirst sonuçtan memnun değildi: 'Artık o kadar korkutucu görünmüyordu,' dedi. 'Gerçek olmadığı belliydi. Ağırlığı yoktu.'
2004'te Saatchi eseri, hedge fon yöneticisi Steven A. Cohen'e, yaygın olarak en az 8 milyon dolar olduğu bildirilen bir bedelle sattı; ancak bir kitabın başlığı gerçek rakamın 12 milyon dolara yakın olabileceğini düşündürüyor. Hirst satışı öğrenince olağandışı bir teklifte bulundu: çürüyen köpekbalığını tamamen yenisiyle değiştirmek. Cohen, formaldehit işleminin tek başına yaklaşık 100.000 dolara mal olduğu bu masrafı 'önemsiz' diyerek üstlendi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.