Çeşme: Sanat Tarihini Değiştiren Pisuvar
1917'de bir adam sıradan bir tesisat dükkânından porselen bir pisuvar satın aldı, üzerine sahte bir isim yazdı ve dünyaya bunu sanat diye sundu. İşe yaradı.
1917 baharında Marcel Duchamp, ressam Joseph Stella ve koleksiyoncu Walter Arensberg ile birlikte New York'ta Beşinci Cadde 118 numaradaki J. L. Mott Iron Works'e girdi. Satın aldığı şey son derece sıradandı: dönemin her tesisat kataloğunda bulunabilecek, standart bir Bedfordshire model pisuvar. Eseri 67. Sokak'taki atölyesine götürdü, olağan kullanım konumundan baş aşağı çevirdi ve üzerine 'R. Mutt 1917' imzasını attı.
Bu isim küçük bir şakaydı. Duchamp sonradan şöyle açıklamıştı: 'Mutt, Mott Works'ten geliyor ama Mott çok yakındı, ben de o dönem herkesin bildiği Mutt and Jeff çizgi şeridinden esinlenerek Mutt'a çevirdim.' Buna 'para babası' anlamına gelen Fransızca argo 'Richard'ı ekledi — bir pissotière için 'fena bir isim değil' demişti, 'yoksulluğun tam tersi.'
Eseri, Çeşme adıyla, Society of Independent Artists'in Grand Central Palace'daki açılış sergisine gönderdi. O sırada derneğin yönetim kurulu üyesiydi ama eseri Mutt takma adıyla gönderdiği için çoğu meslektaşı bunun kendisine ait olduğunu bilmiyordu. Derneğin kuralına göre ücretini ödeyen her sanatçının eseri sergilenmek zorundaydı, dolayısıyla Çeşme teknik olarak reddedilemezdi. Bunun yerine basitçe saklandı. Duchamp yıllar sonra şöyle anlatmıştı: 'Sadece bastırıldı... bir bölmenin arkasına yerleştirildi ve sergi boyunca nerede olduğunu bilmiyordum.'
Duchamp, protesto amacıyla yönetim kurulundan istifa etti ve Tulip Hysteria Co-ordinating adlı, gerçekte hiç var olmamış olabileceği söylenen başka bir eserini geri çekti. Sergi bittikten sonra Çeşme bölmenin arkasından yeniden ortaya çıktı ve Duchamp onu geri aldı. Sonsuza dek kaybolmadan önce, arka planda Marsden Hartley'in The Warriors tablosunun göründüğü bir sahnede Alfred Stieglitz'in atölyesinde fotoğraflandı.
Bu fotoğraf eserin ölümsüzlüğünü sağladı. Dadaist derginin ikinci sayısı The Blind Man'de, belki de sanatçı Beatrice Wood tarafından yazılmış 'The Richard Mutt Case' başlıklı bir yazıyla birlikte yayımlandı. Yazının savı yüzyıl boyunca yankılanacaktı: 'Bay Mutt'un çeşmeyi kendi elleriyle yapıp yapmaması önemli değil. O SEÇTİ. Gündelik bir nesneyi aldı, işlevsel anlamını yeni bir başlık ve bakış açısı altında ortadan kaldıracak biçimde yerleştirdi — o nesne için yeni bir düşünce yarattı.' Yazı, Amerika'nın ürettiği tek sanatın tesisat ve köprüler olduğunu ileri sürecek kadar da ileri gitmişti.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.