Mona Lisa: Gülümsemenin Sırrı
Beş yüz yıldır bir kadının yarım gülümsemesi krallardan, savaşlardan, hırsızlardan daha uzun ömürlü çıktı. Leonardo boyanın altına gerçekte ne sakladı?
1503 ya da 1504 yılında, Floransa'daki küçük bir atölyede Leonardo da Vinci hiçbir zaman tam bitiremeyeceği bir portreye başladı. Çoğu uzmana göre modeli, zengin ipek tüccarı Francesco del Giocondo'nun karısı Lisa Gherardini'ydi. Tablonun, çiftin ikinci oğlu Andrea'nın doğumu ve yeni evleri anısına yaptırıldığı düşünülür — devasa bir efsanenin bu kadar mütevazı bir başlangıcı olması ilginçtir.
Leonardo, kadını kavak bir pano üzerine yağlıboya ile resmetti ve İtalyancada 'dumanlı' anlamına gelen sfumato tekniğini kullandı. Hatların bulanıklaştırılması, özellikle gözlerin ve ağzın köşelerindeki ışık-gölge geçişlerinin yumuşatılması, bakan kişiye göre değişen bir ifade yarattı. Beş asırdır insanları ekrana kilitleyen şey, tek bir fırça darbesi değil, işte bu belirsizliktir.
Kompozisyon da dönemi için oldukça cüretkârdı: oturan, dik duruşlu, kollarını kavuşturmuş, doğrudan izleyiciye bakan bir kadın. Doğallığın altında Leonardo, kadının kavuşturulmuş ellerinin tabanı oluşturduğu gizli bir piramit yapısı kurmuştu. Sıradan bir kadın, olağanüstü bir teknik ustalıkla resmedilmişti — ve bu birleşim, Leonardo'nun ölümünden çok sonra bile izleyicileri rahatsız edip cezbetmeyi sürdürdü.
Leonardo tabloyu Giocondo ailesine hiçbir zaman teslim etmedi. Üzerinde çalışmayı sürdürdü, belki 1517'ye kadar, hatta Kral I. François'nın daveti üzerine Fransa'ya gittiğinde bile yanında taşıdı. Leonardo 1519'da öldüğünde tablo, rivayete göre 4.000 écus karşılığında Fransız kraliyet ailesinin eline geçti; önce Fontainebleau'da, sonra Versay'da sergilendi ve Fransız İhtilali'nin ardından Louvre'a taşındı.
Uzun süre eser beğenilse de henüz efsaneleşmemişti. 19. yüzyılda eleştirmen Walter Pater gibi isimler, Leonardo'nun hiçbir zaman yazmadığı derin sembolik anlamları kadının ifadesine yüklemeye başladı. 'Mona Lisa' adının kendisi de katmanlı bir geçmişe sahip: 'Monna', İtalyancada 'Madam' gibi kibar bir hitap şekliydi; İtalyanca La Gioconda ismi ise Lisa'nın evlilik soyadıyla bir kelime oyunuydu — 'mutlu kadın' anlamına geliyordu.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.