Orgaz Kontunun Gömülüşü: Ortaçağ Efsanesi ve On Altıncı Yüzyıl Toledo'su
1586'da bir Toledo papazı, Yunan asıllı bir ressamdan iki yüzyıl önce yaşandığı söylenen bir mucizeyi tuvale dökmesini istedi. Sonuçta ortaya Batı sanatının başyapıtlarından biri çıktı.
1323 yılında, Bizans'ın son hanedanı Palaiologos ailesinden gelen Orgaz şehri belediye başkanı Don Gonzalo Ruiz de Toledo hayatını kaybetti. Dindar ve hayırsever bir soylu olan kont, Toledo'daki Santo Tomé Kilisesi'nin büyütülmesi ve süslenmesi için para bırakmış, bu kilisede gömülmeyi vasiyet etmişti. Efsaneye göre cenaze töreninde Aziz Etienne ve Aziz Agustin gökten inip, orada bulunanların hayretle bakan gözleri önünde kontu kendi elleriyle mezara yerleştirdi.
Bu efsaneyi tuvale taşıma görevi, Santo Tomé'nin papazı Andrés Núñez'den geldi. Núñez, kontun gömülü olduğu şapeli yenileme projesini başlatmış ve bu projeyi taçlandıracak bir tablo istemişti. 18 Mart 1586'da imzalanan sözleşme, tablonun içeriğini ayrıntılarıyla belirliyor, malzeme masraflarının ressama ait olacağını şart koşuyor ve teslim tarihini 1587 Noeli olarak veriyordu. El Greco yoğun bir tempoyla çalıştı ve eseri 1587 sonu ile 1588 baharı arasında tamamladı; tablo bu şekilde 1586 yılına tarihlenen bir sipariş olarak doğdu.
Ödeme konusu tartışmalı geçti. Sözleşmeye göre tablonun değeri uzman değerlendirmesiyle belirlenecekti; ressam ile papazlar arasında bu konuda uzun bir anlaşmazlık yaşandı. El Greco önce tavizsizdi, ama sonunda daha düşük değerlendirmeyi kabul ederek 13.200 real karşılığında anlaştı.
Ödeme meselesi çözülmeden önce bile tablo büyük ilgi topladı. 1588'den itibaren insanlar onu görmek için Santo Tomé'ye akın etti. Bu heyecanın büyük kısmı mucizeyle değil, yerel gelenekle ilgiliydi: sözleşme, bir soylunun cenazesinde âdet olduğu üzere, Toledo'nun önde gelen ve soylu erkeklerinin törende hazır bulunacak şekilde resmedilmesini şart koşuyordu. El Greco tablonun alt yarısını, kendi çağının din adamları, hukukçuları, şairleri ve bilginlerinin tanınabilir portreleriyle doldurdu; aralarına elini pantakrator işaretiyle kaldırmış kendi portresini ve oğlunun portresini de yerleştirdi. Çocuğun elindeki mendilde El Greco'nun imzasıyla birlikte 1578 yılı okunur.
1612'de yazan tarihçi Francisco de Pisa, Toledo halkının bu tablodan hiç bıkmadığını, çünkü kendi zamanlarının pek çok önemli adamının gerçekçi portrelerini barındırdığını belirtmişti. Eser böylece ortaçağ efsanesiyle on altıncı yüzyıl Toledo toplumunun bir kaynaşımı hâline geldi.
Sanat kategorisinden
Deniz Kenarında Keşiş
Uzun bir elbise içindeki tek bir figür, boş ve gri bir denize bakıyor — ve bu boşluk, sergilendiği anda büyük bir tartışma yarattı. 1810'da Berlin'de görücüye çıktığında kimse bu tabloyla ne yapacağını bilemedi.
Carnation, Lily, Lily, Rose
Bir Amerikalı ressam, İngiliz bir bahçede her akşam birkaç dakikalığına beliren mor alacakaranlığı yakalamak için batan güneşle yarıştı — ve bu yarış iki yıl sürdü.
The Apotheosis of Washington
ABD Kongre Binası'nın kubbesine bakarsanız, bulutların arasında tanrılaştırılmış George Washington'u görürsünüz — bir kurucu babanın söylenceye dönüştüğü an, tavana kazınmış hâlde.
Cupid’in Öpücüğü ile Yeniden Canlanan Psyche
Uykudaki bir ceset, ona değen bir kanat ucu ve mermerin nefes almayı öğrendiği o an — Antonio Canova'nın göze aldığı imkânsız sahne.
Felemenk Atasözleri
Bir köy meydanına bakın: bir adam sütuna dişleriyle asılıyor, bir başkası gün ışığını sepetle taşıyor, bir kadın kocasına mavi bir pelerin giydiriyor. Her hareket bir şaka — dilini bilene.
14 Yaşındaki Küçük Dansçı
Üzerinde gerçek bir tütü, başında insan saçından bir peruk vardı — ve 1881'de onu gören eleştirmenler sanki iğrenç bir şeyle karşı karşıyaymış gibi geri çekildiler.